सत्य-असत्याशी मन केले ग्वाही, देखियले नाही बहुमता -संत तुकाराम
Showing posts with label महाराष्ट्र. Show all posts
Showing posts with label महाराष्ट्र. Show all posts

Saturday, December 15, 2012

मराठी माणूस म्हणजे नेमका कोण रे भाऊ?

 - महावीर सांगलीकर

मराठी माणूस म्हणजे नेमका कोण रे भाऊ? मराठी माणसाची  व्याख्या काय आहे? माझ्या मते 'ज्याची मायबोली मराठी आहे तो मराठी माणूस' ही व्याख्या जास्तीत जास्त बरोबर असावी, किंबहुना तीच मराठी  माणसाची खरी व्याख्या होवू शकते.  पण प्रत्यक्षात मराठीवादी लोकांनी मराठी माणसाची व्याख्या संकुचित करून तिला प्रांतिक स्वरूप दिले आहे. म्हणजे महाराष्ट्रात रहाणारा मराठी भाषिक माणूस म्हणजे मराठी माणूस अशी मराठीवादी लोकांनी तयार केलेली व्याख्या आहे. 

मराठी माणसाची ही दुसरी व्याख्या मान्य केल्यास कांही महत्वाचे प्रश्न उभे रहातात.

पहिला प्रश्न  म्हणजे ज्यांची मायबोली मराठी आहे, पण ते महाराष्ट्राचे नागरिक नाहीत, ते मराठी माणूस ठरत नाहीत. महाराष्ट्राच्या बाहेर मुख्य करून गोवा, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश, गुजरात येथे ज्यांची मायबोली मराठी आहे अशा लोकांची संख्या खूप मोठी आहे. ते लोक त्या त्या राज्याचे रहिवासी आणि नागरिक आहेत. पण मग अर्थातच ते महाराष्ट्राचे रहिवासी आणि नागरिक नसल्याने मराठीवाद्यांच्या जगात त्यांना कसलेही स्थान रहात नाही. प्रत्याक्षातही असेच घडत असलेले आपण बघतो.

दुसरा प्रश्न म्हणजे खुद्द महाराष्ट्रात ज्यांची मायबोली मराठी आहे, त्यांची संख्या सुमारे ७८% आहे. म्हणजे सुमारे ३२% लोकांची मायबोली मराठी सोडून इतर आहे. हे लोक मराठी माणसाच्या व्याख्येत बसत नाहीत, पण ते महाराष्ट्राचे रहिवासी आणि अधिकृत नागरिक आहेत. त्यामुळे ते मराठी नसले तरी महाराष्ट्रीय आहेत. आता मराठीवादी लोक या अमराठी लोकांकडे नेहमी परकेपणाच्या भावनेने पहात असतात.

म्हणजे गम्मत बघा, मराठीवादी लोकांनी महाराष्ट्रात रहाणारे अमराठी लोक आणि महाराष्ट्राच्या बाहेर रहाणारे मराठी भाषिक लोक या दोघांना आपल्यापासून दूर सारले आहे.

मराठीवादी लोक एवढ्यावरच थांबत  नाहीत. जे महाराष्ट्रात रहातात आणि ज्यांची मायबोली मराठी आहे, त्यातीलही अनेकांना ते मराठी मानत नाहीत. कारण काय तर त्यांची आडनावे मराठी नसतात.

माझा एक मित्र आहे. त्याचे आडनाव शर्मा. त्याची आई मराठी. वडील उत्तर भारतातले, पण पुण्यात स्थायिक झालेले. हे सगळे कुटुंब घरात आणि व्यवहारात मराठी बोलणारे. पुढे माझा मित्र पत्रकार झाला. दिल्लीला गेला. दिल्ली आकाशवाणीवरून मराठी बातम्या देवू लागला. पण एक शर्मा नावाचा माणूस मराठी बातम्या देतो म्हणजे काय? महाराष्ट्रातल्या मराठीवादी लोकांना हे मुळीच रुचले नाही. त्यांनी दबाव आणून त्याच्या जागी 'आपल्या' माणसाची वर्णी लावली. अर्थात हे एक प्रकारे बरेच झाले, कारण शर्माची संकुचित मराठी जगतातून सुटका झाली. आज तो एका आंतरराष्ट्रीय टी.व्ही. न्यूज चानेलचा प्रमुख आहे.

मध्य प्रदेश मधील लोक डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर, लता मंगेशकर, एम.एफ. हुसेन, सलमान खान, राहुल द्रविड यांना आपले मानतात, कारण या लोकांचा मध्य प्रदेशशी जवळचा संबंध आला आहे. याउलट तथाकथित मराठी लोकांनी पंढरपूर मध्ये जन्मलेल्या एम.एफ. हुसेन यांना, नगर जिल्ह्यात जन्मलेल्या झहीर खान या खेळाडूस आपले कधी मानले आहे का? मध्य प्रदेश मध्ये यशवंतराव होळकर यांना जो मान आहे, तो महाराष्ट्रात आहे का? वेगवेगळ्या प्रदेशातील प्रसिद्ध लोकांची विकीपेडीयावरील यादी पाहिल्यास त्यात सर्व धर्मांचे, वेगवेगळ्या प्रदेशातील पण त्या प्रदेशाशी जवळचा संबंध असणारे, समाजातील सगळ्या स्तरातील लोकांची नावे दिसतात. अपवाद फक्त मराठी लोकांच्या यादीचा. एक-दोन नावांचा अपवाद वगळल्यास या यादीत इतर धर्मियांना, समाजातील सगळ्या स्तरातील लोकांना स्थान नाही.

मराठी अस्मिता ही प्रांत-जात-धर्म यांना बळी पडलेली आहे. याउलट तमिळ अस्मितेचे  उदाहरण घ्या. तेथे एक मलयालम माणूस मुख्यमंत्री होवू शकतो, तर एक मराठी माणूस सुपर स्टार होवू शकतो. तमिळ अस्मिता ही भाषेशी संबंधीत आहे, प्रांत-जात-धर्म यांच्याशी संबंधीत नाही. दुसरे उदाहरण हिंदी भाषेचे आहे. ती तर प्रांत-जात-धर्म यांच्या पलीकडे गेली आहे, आणि आता तिने देशाचीही सीमा ओलांडली आहे. 

महाराष्ट्रात अशी कितीतरी कुटुंबे आहेत, जी पक्की मराठी आहेत, पण ती मराठीवाद्यांना कधीच मराठी वाटत नाहीत. या मराठीवादातील आणखी एक मेख म्हणजे येथेही वर्णव्यवस्था आणि  जातीय उतरंड आहे. कांही लोक स्वत:ला जरा जास्तच मराठी समजतात आणि इतरांना हलक्या प्रतीचे मराठी समजतात. मराठीवाद्यांची ही संकुचित मानसिकता त्यांच्या न्यूनगंडातून तयार झालेली आहे. त्यातून त्यांना बाहेर काढणे तसे अवघडच आहे.


हेही वाचा:
पंजाब मधील खत्री लोक........
सुनीताची गगनभरारी आणि भारतीयांची मानसिकता
धर्म आणि विज्ञान

Friday, February 4, 2011

या परप्रांतीयांचं करायचं काय? | What about these Outsiders?

- महावीर सांगलीकर


 महाराष्ट्रातील कांही राज कारणी मंडळी जनतेमध्ये परप्रांतीयांविरुद्ध द्वेष पसरविण्याचे काम करत आहेत. हे लोक एकाचवेळी मराठीवादी आणि हिंदुत्ववादी असतात. या लोकांचा सर्वात जास्त राग युपी-बिहारवाल्यांवर असतो.

 गंमत म्हणजे या लोकांचे सर्व देव युपी-बिहारवाले किंवा परप्रांतीय असतात, मग तो राम असो की कृष्ण. गणपती, शिवशंकर तर हिमालयातले देव. इकडे विठ्ठ्ल हा तर कानडा. मारुती अजून दक्षिणी! बुद्ध-महावीर हे तर अट्टल बिहारी! महाराष्ट्रातील स्वत:ला हिंदू म्हणवून घेणारे बहुतेक लोक आणि सगळेच वैदिक लोक गोदावरी-कृष्णा या नद्यांपेक्षा गंगा-यमुना या नद्यांना पवित्र मानतात ही गोष्ट त्यांचे मूळ कोठे आहे हे दाखवते.

आपण हे लक्षात घेतले पाहिजे की ज्याअर्थी आपले देव परप्रांतीय आहेत त्याअर्थी आपले पुर्वज हे देखील परप्रांतीय होते. त्यातील बहुतेक सगळे युपी-बिहारवाले होते, तर कांही आंध्र-कर्नाटकवाले होते. त्यामुळे परप्रांतीयांचा द्वेष करणे म्हणजे आपल्याच भाऊबंधांचा द्वेष करणे होय. आपण हेही लक्षात घेतले पाहिजे की परप्रांतियांविरुद्ध वातावरण तापवणारे लोक राजकारणी आहेत. त्यांचे मूळ काढायला गेलो तर ते देखील महाराष्ट्रात उपरेच आहेत. परप्रांतियांविरूद्ध वातवरण कलुषित करण्यात त्यांचा राजकीय व वैयक्तिक फायदा आहे. नुकसान फक्त आपलेच आहे.

परप्रांतीयांना महाराष्ट्रातून हाकलून द्यायचेच असेल तर सगळ्यात अगोदर परप्रांतीय देवांचे काय करायचे ते ठरवावे लागेल!

Wednesday, February 2, 2011

मराठ्यांचे आपल्या प्राचीन इतिहासाकडे दुर्लक्ष | Marathas Ignored Their Ancient History


मराठा समाजाला शिवाजी महाराजांच्या अगोदरही हजारो वर्षांचा इतिहास आहे. खुद्द  मराठा  या  शब्दालाच  किमान दोन हजार वर्षांचा इतिहास आहे.

महाराष्ट्रा वर आणि संपूर्ण भारतावर राज्य करणारे यादव, मौर्य, कदंब, चालुक्य, गंग, राष्ट्र्कूट, होयसळ, शिलाहार, चव्हाण हे मराठ्यांचेच पूर्वज होते, आणि या प्रत्येक घराण्यात कित्येक महापराक्रमी, प्रजाहितदक्ष आणि ज्यांची नोंद युरोपिअन इतिहासकारांनी देखील घेतली आहे असे राजे झाले आहेत. पण खेदाची गोष्ट ही आहे की मराठ्यांना आपल्या त्या महान पुर्वजांविषयी कांहीही माहीती नाही. माहिती करून घेण्याची इच्छाही दिसत नाही.


 जिजाऊ ज्या यादव घराण्यात जन्माला आल्या, त्या घराण्याला किमान तीन हजार वर्षांचा इतिहास आहे. जिजाऊंना आई म्हणण्याऐवजी आऊ हा कन्नड संबोधन का वापरले जाते याचा काय इतिहास आहे याचा मराठ्य़ांनी कधी विचार केला आहे काय? वेरूळची जगप्रसिद्ध लेणी बांधणारे मराठे होते, राणी चेन्नम्मा ही मराठा होती हे किती मराठ्यांना माहित आहे?

ज्या मौर्य घराण्यात चंद्रगुप्त मौर्य, अशोक, संप्रती असे महान सम्राट झाले, ज्या घराण्याने वैदिक धर्म हद्दपार केला, ते मराठ्यांचे पूर्वज होते पण मराठ्यांना ना त्यांचा अभिमान आहे, ना कांही माहिती.

मराठे आजही शिवकालातून बाहेर पडायला तयार नाहीत. त्यांना शिवकालात गुंतवून ठेवणे ही ब्राम्हणांची गरज होती. ब्राम्हणांना मुस्लीमद्वेष पसरवण्यासाठी शिवाजी महाराजांचा जसा उपयोग करता आला, तसा प्राचीन मराठ्यांचा करणे शक्य नव्हते. मराठे त्याल बळी पडले, आणि आपल्याच पूर्वजांना विसरले. त्यामुळे त्यांना ५ हजार वर्षांचा इतिहास असूनही ते चारशे वर्षांच्या मागे ढुंकूनही बघायला तयार नाहीत.

मराठ्यांनी आपल्या प्राचीन इतिहासकडे दुर्लक्ष केल्यामुळे त्यांचेच नुकसान झाले आहे व आजही होत आहे. त्यामुळे मराठ्यांनी आपल्या प्राचीन इतिहासाकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे. तसे केले तरच त्यांना किती महान व प्राचीन वारसा आहे हे कळेल.


महाविचार LATEST

Popular Posts This Week