सत्य-असत्याशी मन केले ग्वाही, देखियले नाही बहुमता -संत तुकाराम
Showing posts with label मराठी भाषा. Show all posts
Showing posts with label मराठी भाषा. Show all posts

Saturday, December 15, 2012

मराठी माणूस म्हणजे नेमका कोण रे भाऊ?

 - महावीर सांगलीकर

मराठी माणूस म्हणजे नेमका कोण रे भाऊ? मराठी माणसाची  व्याख्या काय आहे? माझ्या मते 'ज्याची मायबोली मराठी आहे तो मराठी माणूस' ही व्याख्या जास्तीत जास्त बरोबर असावी, किंबहुना तीच मराठी  माणसाची खरी व्याख्या होवू शकते.  पण प्रत्यक्षात मराठीवादी लोकांनी मराठी माणसाची व्याख्या संकुचित करून तिला प्रांतिक स्वरूप दिले आहे. म्हणजे महाराष्ट्रात रहाणारा मराठी भाषिक माणूस म्हणजे मराठी माणूस अशी मराठीवादी लोकांनी तयार केलेली व्याख्या आहे. 

मराठी माणसाची ही दुसरी व्याख्या मान्य केल्यास कांही महत्वाचे प्रश्न उभे रहातात.

पहिला प्रश्न  म्हणजे ज्यांची मायबोली मराठी आहे, पण ते महाराष्ट्राचे नागरिक नाहीत, ते मराठी माणूस ठरत नाहीत. महाराष्ट्राच्या बाहेर मुख्य करून गोवा, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश, गुजरात येथे ज्यांची मायबोली मराठी आहे अशा लोकांची संख्या खूप मोठी आहे. ते लोक त्या त्या राज्याचे रहिवासी आणि नागरिक आहेत. पण मग अर्थातच ते महाराष्ट्राचे रहिवासी आणि नागरिक नसल्याने मराठीवाद्यांच्या जगात त्यांना कसलेही स्थान रहात नाही. प्रत्याक्षातही असेच घडत असलेले आपण बघतो.

दुसरा प्रश्न म्हणजे खुद्द महाराष्ट्रात ज्यांची मायबोली मराठी आहे, त्यांची संख्या सुमारे ७८% आहे. म्हणजे सुमारे ३२% लोकांची मायबोली मराठी सोडून इतर आहे. हे लोक मराठी माणसाच्या व्याख्येत बसत नाहीत, पण ते महाराष्ट्राचे रहिवासी आणि अधिकृत नागरिक आहेत. त्यामुळे ते मराठी नसले तरी महाराष्ट्रीय आहेत. आता मराठीवादी लोक या अमराठी लोकांकडे नेहमी परकेपणाच्या भावनेने पहात असतात.

म्हणजे गम्मत बघा, मराठीवादी लोकांनी महाराष्ट्रात रहाणारे अमराठी लोक आणि महाराष्ट्राच्या बाहेर रहाणारे मराठी भाषिक लोक या दोघांना आपल्यापासून दूर सारले आहे.

मराठीवादी लोक एवढ्यावरच थांबत  नाहीत. जे महाराष्ट्रात रहातात आणि ज्यांची मायबोली मराठी आहे, त्यातीलही अनेकांना ते मराठी मानत नाहीत. कारण काय तर त्यांची आडनावे मराठी नसतात.

माझा एक मित्र आहे. त्याचे आडनाव शर्मा. त्याची आई मराठी. वडील उत्तर भारतातले, पण पुण्यात स्थायिक झालेले. हे सगळे कुटुंब घरात आणि व्यवहारात मराठी बोलणारे. पुढे माझा मित्र पत्रकार झाला. दिल्लीला गेला. दिल्ली आकाशवाणीवरून मराठी बातम्या देवू लागला. पण एक शर्मा नावाचा माणूस मराठी बातम्या देतो म्हणजे काय? महाराष्ट्रातल्या मराठीवादी लोकांना हे मुळीच रुचले नाही. त्यांनी दबाव आणून त्याच्या जागी 'आपल्या' माणसाची वर्णी लावली. अर्थात हे एक प्रकारे बरेच झाले, कारण शर्माची संकुचित मराठी जगतातून सुटका झाली. आज तो एका आंतरराष्ट्रीय टी.व्ही. न्यूज चानेलचा प्रमुख आहे.

मध्य प्रदेश मधील लोक डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर, लता मंगेशकर, एम.एफ. हुसेन, सलमान खान, राहुल द्रविड यांना आपले मानतात, कारण या लोकांचा मध्य प्रदेशशी जवळचा संबंध आला आहे. याउलट तथाकथित मराठी लोकांनी पंढरपूर मध्ये जन्मलेल्या एम.एफ. हुसेन यांना, नगर जिल्ह्यात जन्मलेल्या झहीर खान या खेळाडूस आपले कधी मानले आहे का? मध्य प्रदेश मध्ये यशवंतराव होळकर यांना जो मान आहे, तो महाराष्ट्रात आहे का? वेगवेगळ्या प्रदेशातील प्रसिद्ध लोकांची विकीपेडीयावरील यादी पाहिल्यास त्यात सर्व धर्मांचे, वेगवेगळ्या प्रदेशातील पण त्या प्रदेशाशी जवळचा संबंध असणारे, समाजातील सगळ्या स्तरातील लोकांची नावे दिसतात. अपवाद फक्त मराठी लोकांच्या यादीचा. एक-दोन नावांचा अपवाद वगळल्यास या यादीत इतर धर्मियांना, समाजातील सगळ्या स्तरातील लोकांना स्थान नाही.

मराठी अस्मिता ही प्रांत-जात-धर्म यांना बळी पडलेली आहे. याउलट तमिळ अस्मितेचे  उदाहरण घ्या. तेथे एक मलयालम माणूस मुख्यमंत्री होवू शकतो, तर एक मराठी माणूस सुपर स्टार होवू शकतो. तमिळ अस्मिता ही भाषेशी संबंधीत आहे, प्रांत-जात-धर्म यांच्याशी संबंधीत नाही. दुसरे उदाहरण हिंदी भाषेचे आहे. ती तर प्रांत-जात-धर्म यांच्या पलीकडे गेली आहे, आणि आता तिने देशाचीही सीमा ओलांडली आहे. 

महाराष्ट्रात अशी कितीतरी कुटुंबे आहेत, जी पक्की मराठी आहेत, पण ती मराठीवाद्यांना कधीच मराठी वाटत नाहीत. या मराठीवादातील आणखी एक मेख म्हणजे येथेही वर्णव्यवस्था आणि  जातीय उतरंड आहे. कांही लोक स्वत:ला जरा जास्तच मराठी समजतात आणि इतरांना हलक्या प्रतीचे मराठी समजतात. मराठीवाद्यांची ही संकुचित मानसिकता त्यांच्या न्यूनगंडातून तयार झालेली आहे. त्यातून त्यांना बाहेर काढणे तसे अवघडच आहे.


हेही वाचा:
पंजाब मधील खत्री लोक........
सुनीताची गगनभरारी आणि भारतीयांची मानसिकता
धर्म आणि विज्ञान

Friday, April 6, 2012

संस्कृत हटवा, मराठी वाचवा..................

-महावीर सांगलीकर

मराठी भाषेला खरा धोका इंग्लिश किंवा हिंदी भाषेपासून नाही, तर संस्कृत भाषेपासून आहे हे हरेक मराठी माणसाने ध्यानात ठेवले पाहिजे. आज मराठीच्या प्रेमाचे ढोंग करणा-यांच्या ओठात जरी मराठीविषयी जिव्हाळा दिसत असला तरी त्यांच्या पोटात मराठीविषयी नाही, तर संस्कृत भाषेविषयी जिव्हाळा आहे. भाषाशुद्धीच्या नावाखाली मराठी भाषेचे संस्कृतीकरण करणे हे त्यांचे मुख्य ध्येय आहे. आपण त्यांचा हा मनसुबा उधळून लावला पाहिजे. त्यासाठी सगळ्यात अगोदर त्यांनी मराठीत घुसवलेले संस्कृत शब्द आपण वापरण्याचे जाणून-बुजून बंद करायला पाहिजेत.

संस्कृत ही भाषा मूळ नाही हे संस्कृतवाद्यांना माहीत असते, पण बहुजनांच्या मराठी, हिंदी वगैरे भाषांना दुय्यम ठरवण्यासाठी ते लोक नेहमी संस्कृत भाषेचे महात्म्य उगळत बसलेले असतात, संस्कृत ही भाषा इतर सगळ्या भाषांची जननी असल्याचे सांगत रहातात. या खोटारडेपणाला बळी पडून बहुजन समाजाच्या मनात आपल्या भाषेविषयी न्यूनगंड तयार होतो. हे टाळायचे असेल तर आपणास संस्कृतचे स्तोम उधळून लावले पाहिजे. त्यासाठी आपणास ’संस्कृत हटवा, मराठी वाचवा’ ही मोहीम राबवली पाहिजे. या मोहीमेचा पहिला भाग म्हणजे आपण मराठी भाषेतून संस्कृत शब्दांची हकालपट्टी केली पाहिजे.

मनुवाद्यांच्या मनात संस्कृत भाषेबद्दल न्यूनगंड तयार करणे हे बहुजनांचे धोरण असले पाहिजे. मनुवाद्यांचा जीव संस्कृत भाषा आणि वेद यांच्यात आहे. या दोन्ही गोष्टींचे महात्म्य संपवले की मनुवाद्यांचा सांस्कृतिक आणि धार्मिक दहशतवाद संपलाच म्हणून समजा.

संस्कृत शब्द कसे ओळखावेत?
मूळात संस्कृत भाषा ही आमचेच अनेक शब्द उचलून, त्यावर संस्कार करून तयार झाली आहे. त्यामूळे कोणते शब्द आपले आहेत आणि कोणते शब्द संस्कृत आहे हे ओळखणे तसे जरा अवघड आहे, पण पुढील बाबी ध्यानात ठेवल्या तर संस्कृत शब्द ओळखणे फारच सोपे आहे.

१. ज्या शब्दात क्ष, ज्ञ, ष, ऋ, ङ, ञ ही अक्षरे आहेत ते सगळे शब्द संस्कृत आहेत, कारण ही अक्षरे आपल्या मूळ मराठी भाषेत नाहीत तर ती संस्कृत भाषेतून मराठीत आली आहेत.

२. ज्या शब्दात ’र’युक्त जोडाक्षर असते असे सगळे शब्द जास्तकरून संस्कृत भाषेतून मराठीत आले आहेत. ही जोडाक्षरे ’पोटफोड्या’ र (जसे प्र, क्र, ब्र, त्र, द्र वगैरे), रफार (अर्क, तर्क वगैरे), कृ, गृ, वगैरे)

३. इंग्लिश भाषेतील शब्दांना बदली शब्द म्हणून संस्कृत शब्द तयार हा संस्कृतवाद्यांचा आवडता उद्योग असतो. जसे भ्रमणध्वनी, संगणक वगैरे.

मराठी भाषेतील संस्कृत शब्द हाकलण्याची पहिली व सगळ्यात सोपी पायरी म्हणजे वरील भ्रमण्ध्वनी, संगणक यासारखे बनावट संस्कृत शब्द वापरण्याचे बंद करणे. आपण टेबलला टेबल म्हणतो, सायकलला सायकल म्हणतो, तसेच कॉंम्प्यूटरला कॉंम्प्यूटर आणि मोबाईल फोनला मोबाईल फोनच म्हणावे. उगीच संगणक, भ्रमण्ध्वणी असले फालतू संस्कृत शब्द वापरू नयेत.

दुसरे म्हणजे मराठी भाषेत रूळलेले हिंदी, कन्नड, अरबी, फारसी, इंग्लिश वगैरे भाषेतील शब्द नेहमीच वापरावेत. संस्कृतवादी लोक आपल्याला या भाषांचा द्वेष करायला शिकवतात. पण आपण हे ध्यानात घ्यायला पाहिजे की या भाषांनी आपल्यावर कधीही अन्याय केला नाही. या भाषा शिकायला आपल्याला कधीही बंदी नव्हती व नाही. याउलट संस्कृत भाषा ही आपल्यावर अन्याय करण्यासाठीच तयार करण्यात आली होती. त्यामुळे संस्कृत भाषेबद्दल आपुलकी बाळगायचे आपल्याला कांहीच कारण नाही. याउलट संस्कृतचे उरले-सुरले महात्म्य संपवण्यात आपले बरेच फायदे आहेत.

Thursday, June 2, 2011

गाढवापुढे वाचली गीता आणि ........

-महावीर सांगलीकर


गाढवापुढे  वाचली गीता आणि कालचा गोंधळ बरा होता ही म्हण  पुणेरी मराठी येणा-या  प्रत्येक माणसाला माहीत आहे. पण ही म्हण बहुजनांना गाढव ठरवण्यासाठी तयार करण्यात आली आहे हे सहसा कोणाच्या लक्षात येत नाही. 

गीता हा विशिष्ट लोकांना जास्त आवडणारा ग्रंथ आहे, तर बहुजन समाजात गोंधळ हा एक सांस्कृतिक प्रकार आहे. बहुजनांना गीतेचे फारसे आकर्षण नाही, तर गीता आवडणा-या लोकांना गोंधळ हा गांवढळ  प्रकार वाटतो. बहुजनांना गीतेचे आकर्षण नसल्याने त्यातील तथाकथित उच्च तत्वज्ञान त्यांना समजत नाही. बहुजनांना गीता ऐकल्यावर कालचा गोंधळ बरा होता असेच वाटते. बहुजन हे विशिष्ट लोकांना  नेहमीच गाढव वाटत आले आहेत. त्यातूनच गाढवापुढे  वाचली गीता आणि कालचा गोंधळ बरा होता ही म्हण तयार झाली.

मराठी भाषेत बहुजनांचा  अपमान करणा-या अशा अनेक म्हणी व वाक्यप्रचार आहेत. अशा  म्हणी व वाक्यप्रचार विशिष्ट लोकांनीच तयार केल्या आहेत. हा अभ्यासाचा विषय आहे आणि त्याच्यावर एखादे पुस्तकही तयार होवू शकते.

महाविचार LATEST

Popular Posts This Week