सत्य-असत्याशी मन केले ग्वाही, देखियले नाही बहुमता -संत तुकाराम
Showing posts with label बहुजनवाद. Show all posts
Showing posts with label बहुजनवाद. Show all posts

Thursday, January 17, 2013

बहुजनवाद्यांनी आत्मपरीक्षण करावे

-महावीर सांगलीकर 

भारत देश हा नेहमीच अल्पसंख्य समाजांकडून शाषित राहिला आहे. याला कारण अल्पसंख्य समाजाचे गुण हे तर आहेच, पण त्याचा बरोबर बहुजन समाजाचा नाकर्तेपणाही आहे.

इथे मी एक महत्वाचे निरीक्षण नोंदवत आहे. हे निरीक्षण आहे आज देशातील सर्वोच्च महत्वाची पदे ज्यांच्या ताब्यात आहेत ते लोक कोणत्या समाजाचे आहेत त्याचे. ही पदे म्हणजे राष्ट्रपती, उप-राष्ट्रपती, लोक सभेचे सभापती, प्रधानमंत्री, गृहमंत्री, संरक्षण मंत्री, परराष्ट्र मंत्री, अर्थमंत्री, तीनही संरक्षण दलांचे प्रमुख, सहायक दलांचे प्रमुख, विविध हेर खात्यांचे प्रमुख, विविध आयोगाचे प्रमुख. त्या निरीक्षणात असे दिसते की या देशातील सर्वोच्च पदांवर शीख, ब्राम्हण, ख्रिस्ती आणि मुस्लिम या चार समाजातील लोकांचा भरणा मोठ्या प्रमाणावर आहे.

वर उल्लेख केलेल्या अतिमहत्वाच्या पदांवर एकूण २६ व्यक्ती आहेत. त्यात ब्राम्हण ९,  शीख ५, मुस्लिम ४, ख्रिस्ती ४, दलित २, कायस्थ १ आणि जैन १ अशी विभागणी आहे. या सव्वीस लोकांत रूढ अर्थाने ज्यांना हिंदू समजले जाते त्या कुणबी, ओ.बी.सी., क्षत्रिय या गटात  मोडल्या जाणा-या  जातींचा एकही प्रतिनिधी नाही. तसेच त्यांच्यात बौद्ध धर्मियांचा एकही प्रतिनिधी नाही. अति महत्वाच्या पदांवर २ दलित व्यक्ती दिसत असल्या तरी त्या बौद्ध नसणा-या आहेत.

दुय्यम महत्वाच्या आयोगांच्या प्रमुखांचीही येथे नोंद घेतली नाही. अर्थात ती घेतली तरी निष्कर्षांमध्ये कांहीच फरक पडत नाही.

केंद्रीय मंत्री मंडळात दुय्यम महत्वाच्या जागांवर बहुजनांचे प्रतिनिधी दिसतात, पण ती पदे दुय्यम असल्याने येथे विचारात घेतली नाहीत. 

एक विशेष निरीक्षण म्हणजे सर्वोच्च पदांवर जे ९ ब्राम्हण आहेत, त्यात एकही मराठी ब्राम्हण नाही. तसेच या ९ ब्राम्हण व्यक्तींमध्ये हिंदुत्ववादाचा लवलेश देखील नाही. ब्राम्हण वाचकांनी याची नोंद घ्यावी.

सर्वोच्च पदांवर एकही बहुजन असू नये, असे का, याचा बहुजनवाद्यांनी अवश्य विचार करावा. 

पुढे सर्वोच्च पदांवर कोण-कोण  आहेत त्याची यादी दिली आहे:

भारत २०१३
राष्ट्रपती: श्री प्रणव मुखर्जी: ब्राम्हण 
उप राष्ट्रपती: हमीद अन्सारी: मुस्लिम 
सर्वोच्च न्यायाधीश: अल्तमस कबीर: मुस्लिम
लोकसभा सभापती: मीरा कुमार: दलित 

पंतप्रधान: श्री मन मोहन सिंग : शीख
सत्तारूढ पक्षाच्या नेत्या: श्रीमती सोनिया गांधी: ख्रिस्ती
संरक्षण मंत्री : ए.के. अंथोनी : ख्रिस्ती
परराष्ट्र मंत्री: सलमान खुर्शीद: मुस्लिम
गृहमंत्री: सुशील कुमार शिंदे: दलित 
अर्थमंत्री: पी. चिदम्बरम: ब्राम्हण 

सेनाप्रमुख: बिक्रम सिंग: शीख
विमानदल प्रमुख: नॉर्मन ए.के. ब्राउन : ख्रिस्ती
नौदल प्रमुख: डी.के. जोशी: ब्राम्हण 
सीमा सुरक्षा दल प्रमुख: सुभाष जोशी: ब्राम्हण
इंडो-तिबेटन सीमा बल: अजय चढा: शीख
न्याशनल सिक्युरिटी गार्डस: अरविंद रंजन: कायस्थ 

रॉ प्रमुख: आलोक जोशी: ब्राम्हण
आय.बी.प्रमुख: आसिफ इब्राहिम: मुस्लिम
सी.बी.आय. प्रमुख: उमा शंकर मिश्र: ब्राम्हण

योजना आयोग अध्यक्ष: मन मोहन सिंग: शीख
योजना आयोग उपाध्यक्ष: मोन्टेक सिंग अहलुवालिया: शीख
विधी आयोग अध्यक्ष: डी.के.जैन: जैन
मुख्य निवडणूक आयुक्त: व्ही.एस.सम्पथ: ब्राम्हण
मानवाधिकार आयोग प्रमुख: के.जी.बालकृष्णन: ख्रिस्ती 
राष्ट्रीय महिला आयोग प्रमुख: ममता शर्मा: ब्राम्हण 
राष्ट्रीय मागासवर्ग आयोग प्रमुख: एम.एन.राव: ब्राम्हण 

हेही वाचा: 
मी बहुजनवादापासून दूर का झालो?
भित्यापाठी ब्रम्हराक्षस 
पंजाब मधील खत्री लोक........
मी ख्रिस्ती नाही, तरीही मी हे लिहित आहे.

Wednesday, November 28, 2012

बहुजनवाद्यांचे ब्राम्हणांविषयी आकलन

-महावीर सांगलीकर

बहुजन चळवळीतले लोक ब्राम्हणांना बहुजनांचा सर्वात मोठा शत्रू मानतात. त्यांनी ब्राम्हणांच्या विरोधात युद्ध पुकारले आहे. पण बहुजनवाद्यांचे ब्राम्हणांविषयी आकलन फारच तोकडे असते. कोणत्याही युद्धात जर शत्रूची नीट माहिती नसेल तर शत्रूचा विजय नक्की असतो. आणखी पाच हजार वर्षे ब्राम्हणांशी लढलात तरी बहुजनांचा विजय होवू शकत नाही. त्यामुळे बहुजनवाद्यांनी दिवास्वप्नातून बाहेर यावे. बहुजनांच्या बामसेफी डरकाळ्यांनी ब्राह्मणांचे कांहीच नुकसान होत नाही, फार तर त्यांची करमणूक होत असते.

हा लेख वाचून बहुजनवादी वाचक माझ्यावर मी ब्राम्हणवादी असल्याचा आरोप करतील. करोत बापडे, कारण त्यांचे माझ्या बाबतीतील आकलनही तोकडेच आहे. पण मी जसा बहुजनवादी नाही, तसा ब्राम्हणवादीही नाही. किंबहुना मी या दोन्हीपैकी एकाही गटात मोडत नाही याचा मला अभिमान आहे. हे दोन्ही गट आपल्या देशाला लागलेले कलंक आहेत, आणि त्यांच्यामुळे या दोन्ही गटातील समाजांचेच नुकसान होणार आहे. अर्थातच त्याचा फायदा या दोन्ही गटांबाहेरील समाजांना होणार आहे. अर्थात ही गोष्ट देशाच्या दृष्टीने चांगलीच आहे. असो.

बहुजनवाद्यांचे ब्राम्हणांविषयी आकलन 

बहुजनवादी नेते आणि त्यांचे अनुयायी ब्राम्हण समाज हा संघटीत आणि एकगठ्ठा आहे असे समजतात. त्यांना ब्राम्हणांच्या मधील भेद, जाती, त्यांचे एकमेकांशी असलेले संबंध याविषयी कसलीच माहिती नसते. त्यामुळे त्यांच्यातील मतभेदांचा फायदा घेवून समाज कारण करणे बहुजनवादी नेत्यांना कधी जमणे शक्य नाही. 

बहुजनवादी नेते जे ब्राम्हण ब्राम्हणवादाच्या विरोधात लढत असतात, विधायक काम करत असतात, त्यानांही आपले शत्रू मानत असतात. महावीर, गौतम बुद्ध, महात्मा फुले, डॉक्टर आंबेडकर यांनी आपल्या मोहिमेत ब्राम्हणांना देखील सहभागी करून घेतले होते. पण आजचे बहुजनवादी नेते स्वत:ला या महापुरुषांपेक्षा शहाणे समजू लागले आहेत. त्यामुळे त्यांना ब्राम्हणांची सावलीदेखील नकोशी झाली आहे.

बहुजनवाद्यांचा ब्राम्हणांविषयी असा समज आहे की सगळे ब्राम्हण, त्यांच्या जाती या पुरोहित असतात. पण प्रत्यक्षात पुरोहितगिरीशी कसलाच संबध नसणा-या अनेक ब्राम्हण जाती भारतभर आहेत. शेतकरी संघटनेचा नेता ब्राम्हण असल्यास ती गोष्ट बहुजनवादी नेत्यांना खटकते, ब्राम्हणांचा शेतीशी काय संबध असे ते विचारतात, पण त्यांना हे माहीत नसते की परंपरेने शेती करणा-या ब्राम्हणांच्या अनेक शेतकरी जाती आहेत. 

तीच गोष्ट लढाऊपणाची. बहुजनवाद्यांचा एक गोड गैरसमज असा आहे की ब्राम्हण लढू शकत नाहीत. प्रत्यक्षात ब्राम्हणांच्या अनेक लढावू जाती आहेत. त्यांची रेजिमेंट नसली म्हणून काय झाले? शिवाय ब्रम्हक्षत्रिय हाही एक प्रकार भारतभर आहेच. हे लोक ब्राम्हण, पण क्षत्रियाचे काम करतात, म्हणून त्यांना ब्रम्हक्षत्रिय म्हणतात.

आता हे खरे आहे की ब्राम्हणवादी ब्राम्हण हे एक संकटच आहे, पण त्यांच्याशी लढतांना बहुजनवादी नेते सगळ्याच ब्राम्हणांना टार्गेट करत असतील तर तो एक मूर्खपणाच आहे. 

(हा लेख वाचून ब्राम्हणवादी वाचकांनी  हुरळून जायचे कारण नाही, कारण पुढच्या लेखात मी तुमच्याबद्दल  लिहिणार आहे) 

हेही वाचा:
मी बहुजनवादापासून दूर का झालो?
मूळनिवासीवाद भारतीय घटनेच्या विरोधात
बामसेफने दलितांच्या धर्मांतराविषयी आपली भूमिका स्पष्ट करावी

Thursday, July 26, 2012

गर्व से कहो हम शूद्र हैं .........

-महावीर सांगलीकर

भारतात एक काळ असा होता की येथील प्रत्येक जात समूहाचे लोक स्वत:ला क्षत्रिय किंवा ब्राम्हण म्हणवून घेण्यात धन्यता मानत. ज्यांच्या सात पिढ्यात कोणी शस्त्र हाती घेतले नाही ते स्वत:ला मोठ्या अभिमानाने क्षत्रिय म्हणवून घेत. तसाच प्रकार स्वत:ला ब्राम्हण म्हणवून घेणा-या कांही जमातींचा. त्यांच्या सात पिढ्यात कोणी शास्त्र हाती घेतले नाही. क्षत्रिय किंवा ब्राम्हण म्हणवून घेतल्याने छाती फुगत असेल तर आपण ते नसतानाही ते आहोत हे समजण्यात मानसिक समाधान होते.

पण मंडल आयोगाच्या शिफारशींची अंमलबजावणी झाली आणि अनेक जाती समूह स्वत:ला शूद्र मानायला लागले. भल्या भल्या क्षत्रिय जातींना आपण क्षत्रिय नसून शूद्र आहोत याचा साक्षात्कार होवू लागला. स्वत:ला अमुक-तमुक ब्राम्हण म्हणवून घेणारे जातसमूह गळ्यात जानवे घालून आपल्या जातीला शूद्र कसे ठरवता येईल याचा शास्त्राधार शोधू लागले. हा सगळा खटाटोप केवळ आपल्या जातीला सरकारी आरक्षण मिळावे या एकाच उद्देशाने केला गेला, केला जात आहे.

स्वार्थासाठी, 'जातीसाठी माती खावी' या उक्तीला जागण्यासाठी, कोणी स्वत:ला काय म्हणवून घेतात याचा फारसा विचार करण्याची गरज नाही, पण या स्वार्थामागे ज्या लबाड्या आहेत, जे ढोंग आहे त्याचा पर्दाफाश तर झालाच पाहिजे.

बामसेफी विचारवंत स्वत:ला क्षत्रिय म्हणवून घेणा-यांना शूद्र ठरवण्यात आघाडीवर असतात. क्षत्रिय म्हणवून घेणे म्हणजे वर्णव्यवस्थेचे समर्थन करणे असा त्यांचा दावा आहे. असे असेल तर मग स्वत:ला शूद्र म्हणवून घेणे हेदेखील वर्णव्यवस्थेचे समर्थन ठरते. शिवाय स्वत: तथागत गौतम बुद्ध यांना आपण क्षत्रिय आहोत याचा, तेही शाक्य क्षत्रिय असण्याचा प्रचंड अभिमान होता. मग त्यांच्यासाठी बामसेफी विचारवंत कोणता न्याय लावतात? अर्थातच तो विषय काढायचा नाही असेच त्यांचे धोरण असतात.

स्वत:ला ब्राम्हण काय किंवा क्षत्रिय काय, वैश्य काय किंवा शूद्र काय, असे म्हणवून घेणे चुकीचेच आहे. पण यातही गम्मत अशी आहे की जे लोक स्वत:ला क्षत्रिय किंवा ब्राम्हण अभिमानाने म्हणवून घेतात, त्यांच्यात एक प्रकारे आत्मविश्वास तयार होतो. त्याचा त्यांना फायदाही होतो. या उलट जे लोक स्वत:ला शूद्र म्हणवून घेतात त्यांच्या मनात न्यूनगंडाशिवाय दुसरे कांहीच तयार होवू शकत नाही.

जे लोक वर्णव्यवस्था आणि जातीव्यवस्था या दोन्ही गोष्टींच्या विरोधात सकाळ-संध्याकाळ कोकलत असतात, त्यांनी या गोष्टी कशा भक्कम होतील हेच पाहिले आहे. आता हे लोक 'बहुजन' असल्याने त्यांची संख्या लई मोठी. त्यामुळे बहुजन समाजातून वर्णव्यवस्था आणि जातीव्यवस्था या गोष्टी नष्ट होतील, अशी स्वप्ने बघणे सोडूनच दिले पाहिजे. या गोष्टी केवळ अभिजन समाजातूनच नष्ट होवू शकतात, किंबहुना ब-यापैकी नष्ट झालेल्याही आहेत.

शिवाय भारतात जोवर जातीआधारीत आरक्षण आहे, तोवर जाती नष्ट होणे शक्य नाही. आता असे आरक्षण बहुजन समाजातील जातींच्या आवडीचा विषय आहे, अभिजन समाजाला आरक्षणाची गरजही नाही आणि आवडही नाही.

आजवरचा भारताचा इतिहास पाहिला तर तो ज्यांना आरक्षण नव्हते अशा अभिजनांनी घडवला आहे. मग ते बुद्ध-महावीर असतील, छ. शिवाजी महाराज असतील किंवा गांधी-बोस असतील. त्यामुळे इतर लोक फक्त 'गर्व से कहो हम शूद्र हैं' असेच म्हणत रहाणार आहेत.

हेही वाचा:
अभिजनांची संस्कृती आणि बहुजनवाद
आर.एस.एस. आणि बामसेफ: एकाच नाण्याच्या दोन बाजू
मी बहुजनवादापासून दूर का झालो?

Sunday, July 8, 2012

मग मी बहुजनवाद्यांपासून दूर का झालो?

-महावीर सांगलीकर

माझे या ब्लॉगवरील अलीकडचे लेख बहुजनवादाच्या सरळ सरळ विरोधातील आहेत. मी आता बहुजनवादाच्या पूर्णपणे विरोधी झालो आहे. त्यामुळे मी ब्राम्हणवादी झालो आहे असा अर्थ अनेक बहुजनवाद्यांनी त्यांच्या बौद्धिक आकलनाच्या क्षमते नुसार घेतला आहे. पण मी ब्राम्हणवादी कधीच नव्हतो, आताही नाही आणि पुढेही असणार नाही.

मग मी बहुजनवाद्यांपासून दूर का झालो?

माझ्या बहुजनवादापासून दूर होण्याला अनेक कारणे आहेत. त्यांचा खुलासा करण्या आधी मला हे सांगावेसे वाटते की जसे हिंदू आणि हिंदुत्ववादी या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत, अगदी तसेच बहुजन लोक आणि बहुजनवादी या दोन वेगेवेगळ्या गोष्टी आहेत. त्यामुळे जसे मी हिंदुत्ववादी नसलो तरी हिंदू धर्म, हिंदू संस्कृती आणि हिंदू समाजाची सहिष्णुता या गोष्टींचे कौतुक करतो, तसेच मी बहुजनवादी राहिलो नसलो बहुजन समाजाचे खरे प्रश्न काय आहेत यावर चिंतन करत असतो. सध्याचे माझे लेख कांही वेळा बहुजनविरोधी वाटत असले तरी ते बहुजनविरोधी नसून बहुजनवाद्यांच्या विरोधातील आहेत. तसेच हे लेख बहुजनांचे प्रबोधन करणारेच आहेत, हे चाणाक्ष बहुजनांच्या लक्षात आलेच असेल.

बहुजनवाद हा बहुजनांचे खरे प्रश्न न कळालेल्या, ब्राम्हणांना शिव्या देण्यानेच बहुजनांचे प्रबोधन होत असे मानना-या, नकारात्मक आणि एकांगी विचारसरणीच्या लोकांच्या हाताचे खेळणे बनला आहे. स्वत: भरकटलेल्या या लोकांनी बहुजनवादासही आपल्या मूळ उद्देशापासून दूर नेले आहे. त्यांच्या नकारात्मक विचारसरणीमुळे बहुजनांची एक आख्खी पिढी नकारात्मक बनत चालली आहे. ज्या प्रमाणे हिंदुत्ववाद्यांनी करोडो तरुणांच्या मनात मुस्लीम धर्म आणि मुस्लीम समाज यांच्या विषयी द्वेष, मत्सर, तिरस्कार भरवला तोच प्रकार हे बहुजनवादी करत आहेत. फरक एवढाच कि येथे मुस्लीम धर्मा ऐवजी हिंदू धर्म आणि मुस्लीम समाजाऐवजी ब्राम्हण समाज आहे.

बहुजनांचे खरे प्रश्न शिक्षण, गरीबी, बेरोजगारी, स्थितीवाद, अंधश्रद्धा, व्यसने, अल्पसंतुष्टता वगैरे आहेत. बहुजन वादी नेते आणि वक्ते यावर फारसे कांही बोलत नाहीत. त्यांचा सारा रोख ब्राम्हणांकडे असतो. एकवेळ असे मानू की सगळ्याच गोष्टींना ब्राम्हण जबाबदार होते, पण तुम्ही हे आणखी किती वर्षे सांगत बसणार आहात? स्वत:च्या अवनतीला मुख्यत्वे आपण स्वत:च जबाबदार असतो हे यांना कधी कळणार? बहुजनवाद्यांच्या आवडत्या बौद्ध धर्मात देखील अवनतीचे कारण आपण स्वत: असतो असेच सांगितले आहे. पण यांना बौद्ध धर्म फक्त हिंदू धर्म नको म्हणून, आणि केवळ वेगळे पणासाठी पाहिजे आहे, त्यांना बौद्ध तत्वज्ञान, बौद्ध धर्माप्रमाणे आचरण याच्याशी कांहीही देणे-घेणे नाही आहे.

बहुजनवादी लेखक ज्या प्रकार खोटा आणि एकांगी इतिहास लिहित आहेत, त्यावर काय बोलावे? त्यांचे इतिहास लेखन सत्य शोधणासाठी नसून केवळ ब्राम्हणांनी खोटा इतिहास लिहिला, मग आम्ही का खोटा इतिहास लिहू नये, या भावनेतून होत आहे. बहुतेक बहुजनवादी लेखक आपल्या जातीचे महात्म्य वाढवणारा इतिहास लिहित आहेत.

बहुजनवाद्यांच्या आकलन शक्तीची मला कीव करावीशी वाटते. जरा कुणी कांही वेगळा विचार मांडला की ते त्याला सरळ ब्राम्हणवादी ठरवून टाकतात. हे म्हणजे त्या अमिबा ह्या एकपेशीय जीवासारखे झाले. अमिबाला फक्त दोनच मित्या कळतात, लांबी आणि रुंदी. त्याला उंची, खोली या गोष्टी कळत नाहीत. अगदी तसेच जो माणूस बहुजनवादातील चुका काढतो, तो ब्राम्हणवादी असतो, एवढेच या बहुजनवाद्यांचे आकलन असते.

बहुजनवादी लोक वापरत असलेली भाषा हा त्यांचा सगळ्यात मोठा प्रॉब्लेम आहे. अशी भाषा वापरणारे लोक पराभूत मनोवृत्तीचे, न्यूनगंडाने ग्रासलेले, लैंगिक दृष्ट्या अतृप्त, मनोरोगी असतात. सुसंस्कृत लोक अशी भाषा वापरणा-यांच्या पासून आपोआपच दूर जातात.

बहुजनवाद्यांचे अनेक विचार आणि धोरणे कोणत्याही विचारी आणि शहाण्या माणसास पटू शकत नाहीत. ही धोरणे आणि विचार चुकीचे आहेत असे त्यांना मी किंवा कोणीही सांगू शकत नाही आणि सांगितले तरी त्यांना ते कधीच पटत नाही. अनेक बहुजनवादी तर वेगळे विचार ऐकण्याच्या मनस्तिथीत नसतात. अशा अवस्थेत त्यांच्यापासून दूर होणे आणि समाजाचे स्वतंत्र पणे प्रबोधन करणे हा एकच मार्ग आपल्यापुढे उरतो. म्हणूनच मी या तथाकथित बहुजनवादापासून आणि बहुजनवाद्यांपासून दूर झालो आहे.


हेही वाचा:
अभिजनांची संस्कृती आणि बहुजनवाद
कोण म्हणतय श्रीमंत लोक क्रांती करू शकत नाहीत?
मूळनिवासीवाद भारतीय घटनेच्या विरोधात

Tuesday, July 3, 2012

शारीरिक कष्टाचे कौतुक अजून किती दिवस ?

-महावीर सांगलीकर

आपले शरीर तंदुरुस्त ठेवण्यासाठी आपल्या शरीराची मोठ्या प्रमाणात हालचाल होणे गरजेचे असते. बौद्धिक कष्ट करणा-या लोकांच्या शरीराची हालचाल कमी प्रमाणात होत असते. त्यामुळे हे लोक आपले शरीर तंदुरुस्त ठेवण्यासाठी वेगवेगळ्या प्रकारचे व्यायाम करतात. यात चालणे, सायकलिंग, पोहणे, जिममध्ये जाणे अशा अनेक प्रकारांचा समावेश होतो. दुसरीकडे कष्टकरी माणसांना अशा प्रकारच्या वेगळ्या व्यायामाची गरज नसते, ते आपल्या कामात दिवसभर राबत असतात, त्यातून त्यांच्या शरीराला आपोआपच व्यायाम घडत असतो.

शारीरिक कष्ट करणारे लोक गरीबी, कमी शिक्षण, बेरोजगारी अशा अनेक कारणांने कष्टाची कामे करतात. त्यांना आपल्या मुलांनीही अशाच प्रकारची कामे करावीत असे मूळीच वाटत नसते. त्यामुळे ते आपल्या मुलांना जास्तीत जास्त शिक्षण देण्याचा प्रयत्न करतात.

पण मजेची गोष्ट अशी की कांही बहुजनवादी लोक शारीरिक कष्टाचे वारेमाप कौतुक करत असतात, आणि बौद्धिक कष्ट करणा-यांच्या विरोधात बोलत असतात. त्याहूनही मजेची गोष्ट ही की, असे कौतुक करणारे लोक स्वत: मात्र शारीरिक कष्टाची कामे करत नाहीत. ते उच्चशिक्षित असतात आणि चांगल्या पगारावर एखाद्या सरकारी किंवा निमसरकारी खात्यात काम करत असतात. कांहीजण शिक्षक, प्राध्यापक असतात. अनेकजन पूर्णवेळ एखाद्या संघटनेचे काम करत असतात. असे असताना शारीरिक कष्टाचे कौतुक करण्याचा यांचा नेमका हेतू काय असतो हे तपासायला पाहिजे. बहुधा कष्टकरी समाज कायमचा कष्टकरी रहावा अशीच त्यांची इच्छा दिसते.

खरे म्हणजे माणूस हा विचार करणारा प्राणी आहे. आपले पोट भरण्यासाठी कष्टाची कामे करणे हे माणसाला कमीपणा आणणारी गोष्ट आहे. माणसाने आपल्या बुद्धीमत्तेच्या जोरावर बैल, घोडा, हत्ती यांसारख्या प्राण्यांना आपल्या काबूत आणून त्यांच्याकडून कामे करून घेतली, अजूनही घेत आहे. माणसाने ज्याप्रमाणे या प्राण्यांना आपले गुलाम करून घेतले, तसाच कांहीसा प्रकार माणसाला कष्टाची कामे करायला लावण्यात होत आहे. ही एक प्रकारची गुलामगिरी आहे. अशा गुलामगिरीचे कौतुक करणा-यांची कीव करावीशी वाटते.

'मानवाने विचार करायला पाहिजे, यंत्रांनी कामे करायला पाहिजेत' अशा अर्थाचे एक इंग्रजी वाक्य आहे. ('People should think, machines should work'). बुद्धिमान मानवाने अनेक प्रकारची यंत्रे तयार करून मानवाची कामे हलकी व सोपी केली आहेत. ही यंत्रे शोधणारे लोक विचार करणारे, आपल्या बुद्धीचा वापर करणारे होते. या आघाडीवर भारतीयांचे योगदान शून्य आहे. त्यांना कोणत्याही नवीन यंत्राचा शोध लावता आला नाही, आणि आजही परदेशी लोकांनी बनवलेल्या यंत्राची कॉपी करण्यापलीकडे त्यांची मजल गेली नाही. अनेक बहुजनवादी लोक तर यंत्र या प्रकारालाच विरोध करत राहिले. कारण काय तर यंत्रांमुळे रोजगार कमी होतील. पण खरे कारण हे नसून नवीन गोष्टींना विरोध करण्याची पारंपारिक खोड आणि कष्टक-यांनी कष्टकरीच राहावे ही त्यांची सुप्त इच्छा.

युरोपमध्ये, अमेरिकेत समाजात कष्टक-यांचे प्रमाण फार कमी आहे. याउलट भारतात ते फारच जास्त आहे. ही आशादायक गोष्ट नाही आहे. जेंव्हा भारतात कष्टक-यांची टंचाई भासू लागेल, तेंव्हाच भारतीय समाज प्रगत झाला असे म्हणता येईल.

हेही वाचा:
अभिजनांची संस्कृती आणि बहुजनवाद
माणसाला धर्माची गरज आहे काय?

Saturday, June 30, 2012

अभिजनांची संस्कृती आणि बहुजनवाद

-महावीर सांगलीकर

कोणत्याही संस्कृतीचे अनेक घटक असतात. त्यात भाषा, धर्म, तत्वज्ञान, रीतीरिवाज, खाद्य संस्कृती, वेशभूषा, कला, संगीत वगैरे अनेक गोष्टींचा समावेश होतो. समाजातील प्रत्येक घटकाची एक संस्कृती असते आणि त्या सगळ्यांची मिळून एक कॉमन संस्कृतीही असते. बहुतेकदा समाजातील अभिजन वर्गाची संस्कृती ही त्या देशाची, त्या राज्याची संस्कृती असे मानले जाते. त्यामुळे अभिजन वर्गाची भाषा, तत्वज्ञान, रीतीरिवाज, खाद्य संस्कृती, वेशभूषा, कला, संगीत वगैरे गोष्टींना जास्त महत्व असते. ह्या वर्गाची संस्कृती ही दर्जेदार मानली जाते. त्यांच्या संस्कृतीपुढे इतरांची संस्कृती ही दुय्यम ठरते. संस्कृतीमध्ये भाषेला फार महत्व असते, आणि अभिजनांची भाषा ही प्रमाणभाषा मानली जाते. या प्रमाण भाषेचे नियमन अभिजन वर्गच करतो. भाषेच्या सहाय्याने हा वर्ग संपूर्ण समाजावर सांस्कृतिक वर्चस्व गाजवतो.

आता हा अभिजन वर्ग म्हणजे नेमका कोण? अनेक बहुजनवाद्यांचा असा समज आहे की अभिजन वर्ग म्हणजे ब्राम्हण लोक. पण अभिजन वर्गाशी जातीचा अथवा धर्माचा कांही संबंध नसतो. या वर्गात वेगवेगळ्या जातींचे व धर्माचे दर्जेदार कलाकार, संगीतकार, गायक, अभिनेते, अभिनेत्र्या, चित्रकार, लेखक, विचारवंत, बुद्धीजीवी वगैरेंचा समावेश होतो. ते सगळे आर्थिक दृष्ट्या उच्च वर्गातीलच असतात असे नव्हे, तर ते मध्यमवर्गीय आणि अगदी कनिष्ट मध्यमवर्गीय देखील असतात. तेथे गुलाम अली आणि जगजीत सिंह यांना सारखाच सन्मान मिळतो. तेथे बिस्मिल्ला खान आणि ए. आर. रेहमान यांचेही कौतुक होते. या क्षेत्रात कसलेही आरक्षण नसते, राखीव जागा नसतात. प्रत्येकजन आपल्या गुणांच्या जोरावर पुढे जात असतो. हे लोक स्पर्धेला घाबरत नाहीत.

महाराष्ट्रात अभिजन वर्गात ब्राह्मणांचे प्रमाण थोडे जास्त दिसत असले तरी तिथे इतर समाजातील लोकही भरपूर आहेत. पण बहुजनवादी लोक अभिजन वर्गाला ब्राम्हणवादी मानतात, आणि सगळ्याच अभिजात गोष्टीपासून फटकून वागतात. त्यांचे हे वागणे त्यांनाच नुकसानकारक ठरले आहे.

अभिजन वर्गात आंतरजातीय, आंतरधर्मीय, आंतरभाषिक लग्नांचे प्रमाण मोठे असते, याउलट बहुजनवादात जातीअंताच्या लढाईची भाषा करत जाती कशा संघटीत आणि मजबूत होतील हेच पाहिले जाते.

अभिजन वर्गाला जातीशी कांही देणे-घेणे नसते. पण बहुजन समाजातील लोक त्यांच्या जातीची एखादी व्यक्ती अभिजन वर्गात प्रसिद्ध असेल तर ते मोठ्या अभिमानाने त्या व्यक्तीचे कौतुक करत बसतात, पण या लोकांना त्या व्यक्तीच्या कलेशी, निर्मितीशी कसलेही देणे-घेणे नसते, कारण त्यांना त्यातले कांही कळत नसते.

बहुजनवादी लोक अभिजनांच्या संस्कृतीला ब्राम्हणी संस्कृती ठरवून तिला नावे ठेवत आपल्या संस्कृतीचे कौतुक करत बसतात, या तथाकथित ब्राम्हणी संस्कृतीला संपवण्याच्या बाता करतात, पण संस्कृतीमध्ये भर पडेल अशी कोणतीही निर्मिती करत नाहीत. साधे साहित्याचे उदाहरण घ्या. मराठी साहित्यात शेकडो विषयांवर हजारो दर्जेदार पुस्तके लिहिली जातात. ही पुस्तके मुख्यत्वे अभिजात वर्गातील लेखकांकडून लिहिली जातात. या पुस्तकांत अर्थशास्त्रापासून प्रवासवर्णनापर्यंत, खगोलशास्त्रापासून डार्विनच्या सिद्धांतापर्यंत, साहित्यशास्त्रापासून समीक्षेपर्यंत, गांधीपासून हिटलर पर्यंत अनेक विषयांची पुस्तके असतात. दुसरीकडे बहुजनवादी लोकांकडून कोणत्या प्रकारची साहित्य निर्मिती होते हे आपण पहातोच. ते केवळ आपल्या जातीचा इतिहास, आपल्या जातीच्या एखाद्या व्यक्तीचे चरित्र आणि फारतर फुले-शाहू-आंबेडकर या विषयांभोवतीच फिरत असतात. हे लिखाणही फारसा अभ्यास न करता, पुस्तक कसे असू नये याचे मापदंड स्थापन करत लिहिलेले असतात.

खरे म्हणजे बहुजनवाद्यांकडून अभिजात गोष्टींच्या निर्मितीची अपेक्षा धरणे हेच मुळात चुकीचे आहे. कारण पहिली गोष्ट म्हणजे त्यांना उत्कृष्ट दर्जाचे काय असते हेच मुळात कळत नाही, मग ते संगीत असो, साहित्य असो कि कला असो. मी अनेक असे बहुजनवादी लोक बघितले आहेत की ज्यांना चांगल्या दर्जाचे साधे विनोदही कळत नाहीत. त्यांना आवडणारे आणि कळणारे विनोद प्रामुख्याने लैंगिक अवयवांशी संबधित असावे लागतात.

अभिजन वर्गाला समाजातील उपेक्षितांबद्दल कणव असते आणि आपल्या परीने ते उपेक्षितांच्या उन्नतीसाठी शक्य ती मदत करतात. याउलट बहुजनवादी लोक बहुजन समाजात अभिजन वर्गाविषयी द्वेष पसरवण्याचे काम करत असतात.

एक छोटेसे उदाहरण देवून मी हा लेख पूर्ण करतो. ज्यांना गांधीजी आवडत नाहीत असे बहुजनवादी लोक त्यांच्यावर अगदी खालच्या पातळीवर जावून, एकेरी उल्लेख करत त्यांची बदनामी करत असतात. याउलट अभिजन वर्गातील ज्या लोकांना गांधी तत्वज्ञान रुचत नाही, ते देखील गांधीजींचा आदरार्थीच उल्लेख करतात. ज्याच्याशी मतभेद असतात त्याला शत्रू मानणे हे अभिजातांच्या संस्कृतीत बसत नाही. याउलट आपल्या संस्कृतीचे गोडवे गाणारे बहुजनवादी लोक थोडेसे कुणाशी मतभेद झाले की त्यांना आपले शत्रू घोषित करतात.

हाच फरक आहे अभिजात संस्कृतीत आणि बहुजनवादात.

हेही वाचा:
बहुजनवाद: शिक्षणबंदीचे सत्यशोधन
धर्म आणि विज्ञान
कोण म्हणतय श्रीमंत लोक क्रांती करू शकत नाहीत?
माणसाला धर्माची गरज आहे काय?

महाविचार LATEST

Popular Posts This Week