सत्य-असत्याशी मन केले ग्वाही, देखियले नाही बहुमता -संत तुकाराम
Showing posts with label बौद्ध धर्म. Show all posts
Showing posts with label बौद्ध धर्म. Show all posts

Friday, January 2, 2015

वांशिक धर्मवाद्यांना ठेचून काढा

-महावीर सांगलीकर


अनेकांना धर्म म्हणजे काय हे माहीत नाही. कांही लोक वंश आणि धर्म यांचा संबंध जोडत आहेत. हे लोक स्वत:ला पुरोगामी वगैरे समजतात, पण खरे म्हणजे पुरोगामी असणे आणि कोणत्या तरी धर्माचे अनुयायी असणे हे स्प्लिट पर्सनॅलिटी या मनोरोगाचे लक्षण आहे. सोडलेल्या धर्मावर सतत टीका करणे हे तर मूर्खपणाचे लक्षण आहे. या लोकांच्यावर सामूहिक मानसोपचाराची गरज आहे.

त्यांना नावबौद्ध धर्मातच जायचे आहे कारण तेथे बौद्ध धर्माचे पालन करणे सक्तीचे नाही. त्या 
तेथे जाऊन हिंदू धर्मावर आणि इतरही धर्मांवर मनसोक्त पणे भुंकता येते. भुंकण्याची ही हौस इतर कोणताही धर्म भागवू शकत नाही.

ओबीसींनो! जर तुमच्यापैकी कांही लोक नावबौद्ध धर्माच्या नकली प्रचाराकाना बळी पडले असतील तर नीट विचार करा: गेल्या साठ वर्षात ज्यांनी हा धर्म स्वीकारला आहे त्यांची स्थिती आज काय आहे? त्यांनी देशाला, समाजाला काय योगदान दिले आहे? आरक्षित कुरणांच्या आधारावर नोकर निर्मिती करण्यापलीकडे त्यांची झेप गेली आहे का? त्यांनी किती उद्योग धंदे, शैक्षणिक संस्था, सहकारी संस्था काढल्या? साहित्य, कला, संस्कृती, संगीत, सिनेमा आणि इतर कोणत्याही क्षेत्रात त्यांनी काय दिवे लावले आहेत? राजकीय क्षेत्रात त्यांची काय अवस्था झाली आहे? त्यांची आर्थिक परिस्थिती, रहाणीमान काय आहे?  

तुम्ही सर्व दृष्टीने त्यांच्यापेक्षा पुढे आहात. तुम्ही हिंदू धर्मात राहूनच प्रचंड झेप घेतली आहे. वेळीच सावध व्हा. नाहीतर तुमच्यावर पस्तावण्याची वेळ येईल. तुमची ‘न घर का न घाट का’ अशी अवस्था होऊ शकते.  तुम्हाला भिकेचे डोहाळे लागले आहेत काय? की तुम्हाला

वंशवादी धर्म प्रचारक जर फारच डोके वर काढत असतील तर त्यांना कायदेशीर मार्गाने वेळीच ठेचून काढले पाहिजे, नाहीतर   गावागावात बिनडोक हिटलर तयार होतील.

Saturday, January 19, 2013

संभाजी ब्रिगेड आणि मी

-महावीर सांगलीकर

संभाजी ब्रिगेडशी माझा संबंध २००४ या वर्षाच्या आसपास आला. जेम्स लेन या अमेरिकन लेखकाने जिजाऊ आणि छ. शिवाजी  महाराजांबद्दल आपल्या पुस्तकात जो बदनामीकारक मजकूर लिहिला, तो उघडकीला आल्यावर पुण्यात ज्या निषेध सभा व्हायला लागल्या त्या काळात संभाजी ब्रिगेडच्या अनेक नेत्यांच्या आणि कार्यकर्त्यांच्या ओळखी झाल्या. संभाजी ब्रिगेड ही मराठा सेवा संघाची शाखा, त्यामुळे सेवा संघाच्या नेत्यांचीही ओळख झाली.

याच काळात मराठा सेवा संघाचे अध्यक्ष खेडेकर साहेबांच्या एका भाषणात अस उल्लेख आला की चक्रवर्ती सुभौमाने परशुरामाला युद्धात मारून टाकले होते आणि त्याचा उल्लेख जैन साहित्यात आहे. पण तो उल्लेख नेमका कोठे आहे याची कोणालाच माहिती नव्हती. खूप प्रयत्न करून मी ती माहिती शोधून काढली. त्यावर एक लेख लिहिला आणि खेडेकर साहेबांना दाखवला. त्यांनी तो लेख मराठा मार्ग या मासिकाकडे पाठवण्यास सांगितला. पुढे तो लेख त्या मासिकात छापुनही आला. कांही दिवसांनी या विषयावर मी 'परशुरामाचा वध' हे संशोधनात्मक छोटे पुस्तकही लिहिले. (हे पुस्तक माझे मित्र नरेश जाधव यांनी प्रकाशित केले). या पुस्तकाची दुसरी आवृत्ती लवकरच प्रकाशित होत आहे. हे पुस्तक मी डॉ. आ.ह. साळुंखे यांना अर्पण केले होते.  पुढे डॉ. आ.ह. साळुंखे यांनी 'परशुराम: जोडण्याचे प्रतीक की  तोडण्याचे'  या आपल्या पुस्तकात परशुरामाच्या जैन साहित्यातील कथेवर विस्ताराने लिहिले.

पुढे बराच काळ मी संभाजी ब्रिगेडमध्ये गुंतत गेलो. दादोजी कोंडदेव यांचा लाल महालातील पुतळा काढून टाकण्याच्या चळवळीत भाग घेतला.  मी ब्राम्हण विरोधी कधीच नव्हतो, पण ब्राम्हणांच्या वर्चस्ववादाच्या विरोधात नेहमीच राहिलो आहे. त्या काळात माझा हा विरोध उफाळून आला. अनेक नवीन तरुणांना संभाजी ब्रिगेडशी  जोडले. एका कट्टर शिवसैनिक स्थानिक नेत्याला ब्रिगेडशी जोडण्यात मला यश आले. त्यानेही दादोजी कोंडदेव पुतळा हटवण्याच्या बाबतीत आक्रमक भूमिका घेतली. अखेर एके रात्री पुतळा हटवण्यात आला, पण त्याची चाहूल मला आधीच लागली होती. ती रात्र चक्क जागून काढली. अपेक्षेप्रमाणे पुतळा हटवला गेला आणि कांही मिनिटातच मला तसा फोन एका कार्यकर्त्याकडून आला.

चिंचवड येथे एका व्याख्यान मालेचे ब्राम्हणी नाव बदलण्यासाठी मी यशस्वी प्रबोधन केले. पुढे त्या व्याख्यान मालेत शिवश्री प्रदीप सोळुंके यांचे व्याख्यान ठेवण्यात पुढाकार घेतला. त्यांच्या व्याख्यानाला प्रचंड गर्दी होती. दुस-या दिवशीच्या एका व्याख्यानात एका ब्राम्हणवाद्याने स्टेजवर येवून कालच्या व्याख्यानावर ताशेरे ओढण्याचा प्रयत्न केला. कालच्या भाषणात सोळुंके यांनी 'शिवधर्मात भटांना प्रवेश नाही' असे उदगार काढले होते. त्यावर या ब्राम्हणवाद्याने 'म्हणजे तुम्ही डोक्याला प्रवेश देणार नाही' असे उदगार काढले. व्याख्यान मालेच्या आयोजकाचे या विषयावर आधीच प्रबोधन झालेले असल्याने त्याने त्या ब्राम्हणवाद्याच्या  हातातील माइक काढून घेतला, स्टेजवरून खाली जाण्याचा हुकूम दिला आणि तब्बल अर्धा तास ब्राम्हणवाद्यांच्या स्वत:ला समाजाचे डोके समजण्याच्या प्रवृत्तीवर कोरडे ओढले. खाली आलेला त्या ब्राम्हनवाद्याचे मीही थोडे बौद्धिक घेतले.

पुढे संभाजी ब्रिगेडमुळेच बामसेफ आणि भारत मुक्ती मोर्चा या संघटनांशी संबंध आला. त्यांचे अतिरेकी विचार मला कधीच पटले नाहीत. संभाजी ब्रिगेड या दोन संघटनांच्या नादी लागून वहावत चालली आहे हे स्पष्ट दिसून आले. कदाचित संभाजी ब्रिगेड या दोन संघटनांचा वापर करून घेत असावी अशी शंका आली. कांही बाबतीत ही संघटना बोटचेपी भूमिका घेते हे स्पष्ट पणे दिसून आले. उदाहरण म्हणजे डॉ.  विनोद अनाव्रत या लेखकाने लिहिलेले 'शिवाजीचे उदात्तीकरण: पडद्यामागचे वास्तव' हे पुस्तक. हे पुस्तक जेम्स लेनलाही लाजवेल असे आहे. पण संभाजी ब्रिगेडने या पुस्तकावर मौन बाळगले. (या पुस्तकाचे परीक्षण पुस्तक परीक्षण: शिवाजीचे उदात्तीकरण: पडद्यामागचे वास्तव  येथे वाचा) तसेच कांही नवबौद्ध वक्ते आणि लेखक 'जिजाऊ महार होती' अशी थेअरी मांडतात, त्यालाही ब्रिगेडचे वक्ते-नेते आक्षेप घेत नाहीत, उलट माना डोलावतात, ही गोष्ट मला अनाकलनीय वाटली.

संभाजी ब्रिगेडच्या नेत्यांनी तरुणांमध्ये हिंदू धर्माबद्दल द्वेष आणि बौद्ध धर्माबद्दल अतिप्रेम तयार केले आहे. मला या दोन्ही गोष्टी चुकीच्या वाटतात. हिंदू धर्मातील वैदिक पंथ काढून टाकला की जो उरतो तो शैव धर्म आहे. तो मराठ्यांचा खरा धर्म आहे. तसेच मध्ययुगीन काळापर्यंत मराठ्यांमध्ये जैन धर्म मोठ्या प्रमाणावर होता याचे अनेक पुरावे देता येतील.  पण पूर्वी मराठे बौद्ध होते अशा बामसेफी प्रचाराला ब्रिगेडचे लेखक, वक्ते आणि अनुयायी बळी पडत आहेत. खरे म्हणजे  मराठे पूर्वी बौद्ध होते याला कसलाही पुरावा नाही.  (कृपया वाचा: वारकरी संप्रदायाचे मूळ कोठे आहे? ). बामसेफला खूष करण्यासाठी शिवाला नाकारणे, गांधीजींवर टीका करणे ही फारच विचित्र गोष्ट आहे.

ओ.बी.सींच्या तथाकथित बौद्ध धर्मांतराला मराठा सेवा संघाने पाठींबा दिला आहे. त्यांच्या या धोरणाचीही मला गम्मत वाटते.  बौद्ध धर्माचे गुणगान गायचे, पण स्वत: बौद्ध धर्म स्वीकारण्याऐवजी वेगळा शिवधर्म काढायचा, ओ.बी.सी. जाती बौद्ध धर्म स्वीकारत असतील तर त्याचे स्वागत करायचे पण त्यांना  शिवधर्माची दारे बंद ठेवायची ही गोष्ट खटकते. आमचे अंतिम ध्येय बौद्ध धर्म हेच आहे, शिवधर्म हा एक थांबा आहे असे स्पष्टीकरण दिले जाते, पण मग ओ.बी.सी. जाती थांबा न घेता  बौद्ध होणार आहेत म्हणे, तीच गोष्ट मराठा सेवा संघ का करू शकत नाही? असा प्रश्न तयार होतो. असो.

वाघ्या कुत्र्याच्या बाबतीतील संभाजी ब्रिगेडची भूमिकाही मला चुकीची वाटते. अशा प्रकारांमुळे आपण बहुजनांतीलच घटकांना आपले शत्रू बनवतो याचे भान यायला पाहिजे.

एक मात्र खरे की मराठा सेवा संघाचे अध्यक्ष शिवश्री पुरुषोत्तम खेडेकर हे अतिशय दूरदृष्टीचे गृहस्थ आहेत. त्यांना युगपुरुष म्हंटले जाते ते योग्यच आहे. त्यांच्या विरोधकांना हे पटणार नाही, पण जे त्यांना जवळून ओळखतात, त्यांचे विचार जाणतात त्यांना ही गोष्ट पटते. खेडेकर साहेबांनी मराठा समाजातील अनेक अंधश्रद्धा, चुकीच्या चालीरीती बंद होण्यासाठी अनेक यशस्वी प्रयत्न केले आहेत. तसेच मराठा आणि मुस्लिम समाजातील दरी कमी करण्यासाठी योग्य पाउले उचलली आहेत, त्यामुळे मुस्लिम तरूण मोठ्या प्रमाणावर मुख्य प्रवाहात आले आहेत. खेडेकर साहेबांनी  जे बीज रोवले आहे, त्याची चांगली फळे पुढील कांही दशकातच दिसू लागतील. पण खेडेकर साहेबांच्याकडे जी दूर दृष्टी आहे, ती दुस-या फळीतील नेत्यांकडे नाही हे खेदाने नमूद करावेसे वाटते.

बाकी कांहीही असले तरी संभाजी ब्रिगेड ही संघटना  महाराष्ट्राची एक गरज आहे.  माझ्या या मतावर मी ठाम आहे. कारण ब्राम्हणवादी संघटनांना, ब्राम्हणी वर्चस्ववादाला फक्त हीच संघटना आळा घालू शकते. या संघटनेने ते अनेकदा सिद्ध करून दाखवले आहे. येथे हे लक्षात घ्यावे की मी ब्राम्हण विरोधी नाही. मी ब्राम्हणवाद्यांच्या संदर्भात बोलत आहे.  असो.

संभाजी ब्रिगेडने अधिक व्यापक भूमिका घेवून या संघटनेचा 'मराठा युवकांची संघटना' हा चेहरा बदलला पाहिजे, आणि महाराष्ट्रातील सर्व बहुजन तरुणांना आपल्या बरोबर घ्यायला पाहिजे. 

हेही वाचा:  
शिवश्री पुरुषोत्तम खेडेकर हे युगपुरुषच
मराठ्यांची चार शक्तिस्थळे
आर.एस.एस. आणि बामसेफ: एकाच नाण्याच्या दोन बाजू
मी बहुजनवादापासून दूर का झालो?
हिंदू धर्माला विरोधासाठी विरोध करणे चुकीचे

Sunday, July 8, 2012

मग मी बहुजनवाद्यांपासून दूर का झालो?

-महावीर सांगलीकर

माझे या ब्लॉगवरील अलीकडचे लेख बहुजनवादाच्या सरळ सरळ विरोधातील आहेत. मी आता बहुजनवादाच्या पूर्णपणे विरोधी झालो आहे. त्यामुळे मी ब्राम्हणवादी झालो आहे असा अर्थ अनेक बहुजनवाद्यांनी त्यांच्या बौद्धिक आकलनाच्या क्षमते नुसार घेतला आहे. पण मी ब्राम्हणवादी कधीच नव्हतो, आताही नाही आणि पुढेही असणार नाही.

मग मी बहुजनवाद्यांपासून दूर का झालो?

माझ्या बहुजनवादापासून दूर होण्याला अनेक कारणे आहेत. त्यांचा खुलासा करण्या आधी मला हे सांगावेसे वाटते की जसे हिंदू आणि हिंदुत्ववादी या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत, अगदी तसेच बहुजन लोक आणि बहुजनवादी या दोन वेगेवेगळ्या गोष्टी आहेत. त्यामुळे जसे मी हिंदुत्ववादी नसलो तरी हिंदू धर्म, हिंदू संस्कृती आणि हिंदू समाजाची सहिष्णुता या गोष्टींचे कौतुक करतो, तसेच मी बहुजनवादी राहिलो नसलो बहुजन समाजाचे खरे प्रश्न काय आहेत यावर चिंतन करत असतो. सध्याचे माझे लेख कांही वेळा बहुजनविरोधी वाटत असले तरी ते बहुजनविरोधी नसून बहुजनवाद्यांच्या विरोधातील आहेत. तसेच हे लेख बहुजनांचे प्रबोधन करणारेच आहेत, हे चाणाक्ष बहुजनांच्या लक्षात आलेच असेल.

बहुजनवाद हा बहुजनांचे खरे प्रश्न न कळालेल्या, ब्राम्हणांना शिव्या देण्यानेच बहुजनांचे प्रबोधन होत असे मानना-या, नकारात्मक आणि एकांगी विचारसरणीच्या लोकांच्या हाताचे खेळणे बनला आहे. स्वत: भरकटलेल्या या लोकांनी बहुजनवादासही आपल्या मूळ उद्देशापासून दूर नेले आहे. त्यांच्या नकारात्मक विचारसरणीमुळे बहुजनांची एक आख्खी पिढी नकारात्मक बनत चालली आहे. ज्या प्रमाणे हिंदुत्ववाद्यांनी करोडो तरुणांच्या मनात मुस्लीम धर्म आणि मुस्लीम समाज यांच्या विषयी द्वेष, मत्सर, तिरस्कार भरवला तोच प्रकार हे बहुजनवादी करत आहेत. फरक एवढाच कि येथे मुस्लीम धर्मा ऐवजी हिंदू धर्म आणि मुस्लीम समाजाऐवजी ब्राम्हण समाज आहे.

बहुजनांचे खरे प्रश्न शिक्षण, गरीबी, बेरोजगारी, स्थितीवाद, अंधश्रद्धा, व्यसने, अल्पसंतुष्टता वगैरे आहेत. बहुजन वादी नेते आणि वक्ते यावर फारसे कांही बोलत नाहीत. त्यांचा सारा रोख ब्राम्हणांकडे असतो. एकवेळ असे मानू की सगळ्याच गोष्टींना ब्राम्हण जबाबदार होते, पण तुम्ही हे आणखी किती वर्षे सांगत बसणार आहात? स्वत:च्या अवनतीला मुख्यत्वे आपण स्वत:च जबाबदार असतो हे यांना कधी कळणार? बहुजनवाद्यांच्या आवडत्या बौद्ध धर्मात देखील अवनतीचे कारण आपण स्वत: असतो असेच सांगितले आहे. पण यांना बौद्ध धर्म फक्त हिंदू धर्म नको म्हणून, आणि केवळ वेगळे पणासाठी पाहिजे आहे, त्यांना बौद्ध तत्वज्ञान, बौद्ध धर्माप्रमाणे आचरण याच्याशी कांहीही देणे-घेणे नाही आहे.

बहुजनवादी लेखक ज्या प्रकार खोटा आणि एकांगी इतिहास लिहित आहेत, त्यावर काय बोलावे? त्यांचे इतिहास लेखन सत्य शोधणासाठी नसून केवळ ब्राम्हणांनी खोटा इतिहास लिहिला, मग आम्ही का खोटा इतिहास लिहू नये, या भावनेतून होत आहे. बहुतेक बहुजनवादी लेखक आपल्या जातीचे महात्म्य वाढवणारा इतिहास लिहित आहेत.

बहुजनवाद्यांच्या आकलन शक्तीची मला कीव करावीशी वाटते. जरा कुणी कांही वेगळा विचार मांडला की ते त्याला सरळ ब्राम्हणवादी ठरवून टाकतात. हे म्हणजे त्या अमिबा ह्या एकपेशीय जीवासारखे झाले. अमिबाला फक्त दोनच मित्या कळतात, लांबी आणि रुंदी. त्याला उंची, खोली या गोष्टी कळत नाहीत. अगदी तसेच जो माणूस बहुजनवादातील चुका काढतो, तो ब्राम्हणवादी असतो, एवढेच या बहुजनवाद्यांचे आकलन असते.

बहुजनवादी लोक वापरत असलेली भाषा हा त्यांचा सगळ्यात मोठा प्रॉब्लेम आहे. अशी भाषा वापरणारे लोक पराभूत मनोवृत्तीचे, न्यूनगंडाने ग्रासलेले, लैंगिक दृष्ट्या अतृप्त, मनोरोगी असतात. सुसंस्कृत लोक अशी भाषा वापरणा-यांच्या पासून आपोआपच दूर जातात.

बहुजनवाद्यांचे अनेक विचार आणि धोरणे कोणत्याही विचारी आणि शहाण्या माणसास पटू शकत नाहीत. ही धोरणे आणि विचार चुकीचे आहेत असे त्यांना मी किंवा कोणीही सांगू शकत नाही आणि सांगितले तरी त्यांना ते कधीच पटत नाही. अनेक बहुजनवादी तर वेगळे विचार ऐकण्याच्या मनस्तिथीत नसतात. अशा अवस्थेत त्यांच्यापासून दूर होणे आणि समाजाचे स्वतंत्र पणे प्रबोधन करणे हा एकच मार्ग आपल्यापुढे उरतो. म्हणूनच मी या तथाकथित बहुजनवादापासून आणि बहुजनवाद्यांपासून दूर झालो आहे.


हेही वाचा:
अभिजनांची संस्कृती आणि बहुजनवाद
कोण म्हणतय श्रीमंत लोक क्रांती करू शकत नाहीत?
मूळनिवासीवाद भारतीय घटनेच्या विरोधात

Saturday, June 23, 2012

बामसेफने दलितांच्या धर्मांतराविषयी आपली भूमिका स्पष्ट करावी

-महावीर सांगलीकर

माझा उपेक्षितांसाठी जैन धर्मच जास्त योग्य हा लेख माझ्या ब्लॉगवर प्रकाशित झाल्यावर फेसबुकवर अनेक लोकांनी तो लाईक केला, तसेच कांही लोकांनी त्यावर प्रतिक्रियाही दिल्या. त्यातील कांही प्रतिक्रिया माझ्या विचारांना अनुकूल होत्या, तर कांही प्रतिकूल. प्रतिकूल प्रतिक्रिया देणारे बहुतेक लोक बामसेफी विचाराचे आहेत.

बामसेफ ही संघटना मागासवर्गीय आणि अल्पसंख्याक समाजांच्या कर्मचा-यांची संघटना आहे. या संघटनेचे पूर्ण नाव Backward and Minority Community Employees Federationअसे आहे या संघटनेत सर्व धर्मांचे लोक आहेत. असे असताना ही संघटना बौद्ध धर्माच्या प्रचारासाठी काम करणारी संघटना असावी याप्रमाणे वागत असते. हिंदू धर्माला सतत टार्गेट करत असते. तसेच मुस्लीम, ख्रिश्चन, शीख, जैन या धर्मावर ही संघटना टीका करत नसली तरी या धर्मांना बौद्ध धर्मापुढे दुय्यम ठरवून त्यांना अनुलेखाने मारत असते.

माझ्या उपेक्षितांसाठी जैन धर्मच जास्त योग्य या लेखावर फेसबुकवर प्रतिक्रिया देताना बामसेफचे एक विचारवंत विलास खरात यांनी मूळ मुद्दा सोडून जैन धर्मात घुसलेल्या ब्राम्हणांना हाकलून देण्याची, जैन धर्म नि:ब्राम्हण करण्याची जाहीर प्रतिज्ञा केली आहे. माझा लेख दलितांना जैन धर्म हाही एक पर्याय आहे या विषयावर होता, पण त्या मुद्याला खरात यांनी बगल दिली आहे. खरे म्हणजे विलास खरात यांनी अशी प्रतिज्ञा बौद्ध धर्माच्या बाबतीत करायाला पाहिजे, कारण बौद्ध धर्मात ब्राम्हणाची घुसखोरी फार झाली आहे, अगदी भारतीय बौद्ध महासभेच्या अध्यक्ष पदावर देखील एक ब्राम्हण आहे. जैन धर्मात एकतर ब्राम्हण नाहीत आणि जे चुकून-माकून तिथे आले आहेत, त्यांचे काय करायचे ते जैन समाज पाहून घेईल. विलास खरात यांनी त्याची पंचायत करू नये, ते अंगलट येवू शकते.

माझे विलास खरात यांना आवाहन आहे की त्यांनी बामसेफच्या धर्मविषयी धोरणाचे स्पष्टीकरण द्यावे. बामसेफ ही संघटना बौद्ध धर्माचा प्रचार करण्यासाठी आहे काय? हिंदू धर्मातील मागासवर्गीयांचे बौद्ध धर्मांतर घडवून आणणे हा बामसेफचा हेतू आहे काय? घटनेने हिंदू धर्मियांनादेखील धर्मस्वातंत्र्य दिले आहे, मग ही संघटना हिंदू धर्माची टिंगल-टवाळी का करत असते? ज्या हिंदू मागासवर्गीयांना स्वखुशीने धर्मांतर करायचे आहे, त्यांना फक्त बौद्ध धर्म हा एकच पर्याय आहे काय? राजस्थान, गुजरात, मध्य प्रदेश, बंगाल, बिहार, झारखंड, उडीसा या प्रांतात अनेक दलित व आदिवासी जाती-जमातींनी जैन धर्म स्वीकारला आहे व ही संख्या बौद्ध धर्म स्वीकारणा-या दलित व आदीवासींपेक्षा खूपच जास्त आहे. या धर्मांतराविषयी आपले काय म्हणणे आहे. मागासवर्गीय हिंदूंचे, आदिवासींचे मुस्लीम व ख्रिश्चन धर्मात धर्मांतर होते त्याविषयी आपले काय म्हणणे आहे?

विलास खरात यांच्या सकट कांही बामसेफींनी मी आर.एस.एस.चा एजंट असल्याचा माझ्यावर आरोप केला आहे. आर.एस.एस.चे एजंट कोण आहेत हे मी माझ्या आर.एस.एस. आणि बामसेफ: एकाच नाण्याच्या दोन बाजू या लेखात दाखवून दिलेले आहेच. प्रश्न हा आहे की बामसेफ ही संघटना जर घटना (खरोखरीच) मानत असेल, ती जर सेक्युलर संघटना असेल तर ती संघटना बौद्ध धर्माला इतके महत्व का देते?

माझा कांही बौद्ध धर्मावर राग नाही, उलट या धर्माचे राजकीयकरण झाल्याने मला वाईट वाटते. त्यातही बामसेफ सारख्या संघटनेने बौद्ध धर्माचे जे विकृतीकरण चालवले आहे त्याचा मला मनापासून राग येतो. हा लेख लिहिण्याचा उद्देश एवढाच आहे की बामसेफने आपले धर्मविषयक धोरण जाहीर करावे.

हेही वाचा:

हिंदू धर्माला विरोधासाठी विरोध करणे चुकीचे
गांधीजींची महानता आणि कावळ्यांची काव-काव

Sunday, June 10, 2012

बहुजन म्हणजे नक्की कोण हो भाऊ?

-महावीर सांगलीकर

सत्य असत्याशी मन केले ग्वाही मानियेले नाही बहुमता -संत तुकाराम

सध्या महाराष्ट्रात मराठी आणि भारतात बहुजन या दोन शब्दांची खूप चलती आहे. पण जसे मराठी म्हणजे नक्की कोण हे ज्याच्या-त्याच्या सोयीनुसार, गरजेनुसार आणि समजुतीनुसार ठरते तसेच बहुजन या शब्दाचेही आहे.

मराठी माणूस म्हणजे ज्याची मायबोली मराठी आहे तो असा या शब्दाचा साधा सरळ अर्थ आहे. पण अनेक लोक महाराष्ट्रीय म्हणजे मराठी असे समजतात. त्यामुळे त्यांच्या दृष्टीने महाराष्ट्राबाहेरील मराठी भाषिक हे 'मराठी ' असत नाहीत. तसेच 'मराठी-मराठी' अशी ओरड करणा-यांचे प्रमाण महाराष्ट्रातील ब्राम्हण समाजात जास्त आहे. त्यांच्या दृष्टीने मराठी माणूस या शब्दाचा खरा अर्थ म्हणजे 'मराठी ब्राम्हण' असाच असतो.

असाच घोळ बहुजन शब्दाबाबत आहे. हा शब्द पाली भाषेतील साहित्यात मोठ्या प्रमाणावर आढळतो. भगवान गौतम बुद्धांनी हा शब्द अनेकदा वापरलेला दिसतो. त्यांनी खुद्द भगवान महावीर यांच्याबद्दल 'बहुजन सम्मत' हा शब्द वापरलेला आहे.

आज बहुजन हा शब्दाचा अर्थ मराठी या शब्दाप्रमाणेच ज्याच्या-त्याच्या सोयीनुसार, गरजेनुसार आणि समजुतीनुसार घेतला जातो. ब्राम्हण सोडून इतर सगळे बहुजन अशी बहुजन या शब्दाची आजची एक लोकप्रिय व्याख्या आहे. पण दुसरीकडे कांही लोक मराठ्यांना बहुजन मानायला तयार नाहीत. पण ब्राम्हण हे बहुजनात मोडत नाहीत यावर मात्र सगळ्यांचे एकमत आहे.

भगवान महावीर व भगवान गौतम बुद्ध हे दोघेही बहुजनांचे धार्मिक नेते होते. पण बहुजन या शब्दाचा अर्थ आज जो घेतला होता तोच अर्थ भगवान बुद्ध घेत असत का, पाली भाषेच्या शब्दकोशात या शब्दाचा काय अर्थ आहे हे आपण तपासले पाहिजे.

बहुजन या शब्दाचा खरा अर्थ 'बहुतांश लोक' (Majority of the people) असाच आहे, ब्राम्हणेतर असा मूळीच नाही. भगवान महावीर आणि भगवान गौतम बुद्ध या दोघांच्या प्रमुख शिष्यांमध्ये ब्राम्हण शिष्यांची संख्या फार मोठी होती. इतकी मोठी की बहुजन शब्दाचा खरा अर्थ घेतला तर ब्राम्हण हेच बहुजन ठरावेत. (या दोघा महापुरुषांच्या ब्राम्हण शिष्यांवर मी स्वतंत्र लेख लवकरच लिहीत आहे).

हे दोघे महापुरुष समतावादी होते आणि त्यांचे धर्म सर्वांसाठी होते. त्यात ब्राम्हणांना बंदी नव्हती. बहुजन या शब्दाच्या आज घेतल्या जाणा-या अर्थाच्या संदर्भात बोलायचे तर त्यांचे धर्म सर्व जन हिताय होते, बहुजन हिताय नव्हे.

खरे म्हणजे बौद्ध आणि जैन या दोन्ही धर्माच्या प्रचार प्रसारात ब्राह्मणांचे फार मोठे योगदान आहे. ही गोष्ट या दोन्ही धर्मांच्या अनुयायांना फारशी माहीत नाही आणि ज्यांना माहीत आहे ते या विषयावर फारसे बोलत नाहीत. खरे म्हणजे समाजातील 'वरची' जागा सोडून समान पातळीवर येणा-या त्या ब्राह्मणांचे कौतुकच करायला पाहिजे. दुसरीकडे आजचा ब्राम्हण समाजही याबाबतीत अज्ञानी आहे, कारण त्या समाजाला वैदिक धर्मापलीकडचा त्यांचा स्वत:चा इतिहास फारसा माहीत नाही.

अनेक शब्दांचे अर्थ काळाच्या ओघात बदलत असतात. बहुजन या शब्दाचेही तसेच झाले आहे. पण त्या शब्दाचा आजचा अर्थ त्याच्या मूळ अर्थावर लादणे चुकीचे आहे.

Monday, July 11, 2011

वैदिक धर्म जिवंत आहे का?

वैदिक धर्मियांनी भारतातील श्रमण धर्माला आणि त्याचे अनुयायी असणा-या नाग,असूर, राक्षस वगैरे मूळ निवासीयांना नेहमी विरोध केला. श्रमणांची शाखा असणा-या जैन धर्माला कमकुवत करण्यात आणि बौद्ध धर्म भारतातून हद्दपार करण्यात वैदिकांना तात्पुरते यश मिळाले, पण या संघर्षात खुद्द वैदिक धर्मच नष्ट झाला!

या संघर्षात वैदिकांना आपले इंद्र, वरुण वगैरे मूळ देव सोडून द्यावे लागले,आणि शिव, गणपती, कृष्ण यासारखे अवैदिक देव स्वीकारावे लागले. (गंमत म्हणजे शिव, गणपती आणि कृष्ण हे वैदिकांचे कट्टर विरोधक होते!)वैदिक धर्मात मूर्तीपूजा नसतानाही वैदिकांना ती स्वीकारावी लागली. यज्ञात गाईन्चा बळी देणा-या, गोमांस खाणा-या वैदिकांना यज्ञ संस्था बंद करावी लागली, गोमांसच काय, कसलेही मांस खाणे त्यांना सोडून द्यावे लागले.


क्षत्रियांनी लिहिलेली, वेदांचा अंत करणारी उपनिषिदे वेदांचाच भाग आहे अशा थापा मारून, गौतम बुद्धांना अवतार ठरवून, शैवांना वैदिक ठरवून वेदधर्म टिकवण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला, पण त्यात त्यांना यश आले नाही.

आजच्या वैदिकांची स्थिती अशी आहे की त्यांना आपला धर्म लपवून ठेवावा लागतो, आणि 'आम्ही हिंदू आहोत' असे सांगावे लागते. वैदिक धर्म उघड रूपाने तरी पूर्ण नष्ट झाला आहे. याउलट बौद्ध धर्म जगभर पसरला, भारतातही त्याचे जोरदार पुनरागमन झाले. दुसरीकडे जैन धर्मही टिकून राहिला आणि आता तो पुन्हा फोफावत आहे.


हिंदू या शब्दाविषयी थोडेसे

Friday, July 8, 2011

महावीर- गौतम बुद्ध आधी कोण होते?

-महावीर सांगलीकर

अनेक हिंदुत्ववाद्यांना असे वाटत असते की त्यांचा धर्म जगातील सगळ्यात जुना धर्म आहे. त्यांना असेही वाटते की भारतातील जैन, बौद्ध, शीख आणि इतर धर्म हिंदू धर्माच्याच शाखा/ पंथ आहेत, व हे धर्म हिंदू धर्मातून फुटून निघालेले धर्म आहेत. त्यांचे असे वाटणे हे हिंदू हा एक धर्म आहे आणि तो जगातील सगळ्यात जुना धर्म आहे या दोन गृहितकावर आधारीत आहे.

हिंदुत्ववाद्यांना त्यांच्याच धर्माची नीट माहिती नसल्याने त्यांना जैन धर्म व बौद्ध धर्म ही नेमकी काय चीज आहे आणि त्यांचा इतिहास नेमका काय आहे हे माहीत असणे शक्यच नाही. त्यामुळे त्यांचा सगळ्यात मोठा गैरसमज हा असतो की महावीर व गौतम बुद्ध हे 'आधी' हिंदूच होते. इथे त्यांना हिंदू या शब्दाआडून हे सांगायचे असते की हे दोघे आधी वैदिक होते. हे लोक जैन, बौद्ध यांना हिंदू धर्माचा पंथ ठरवतात, पण वैदिक धर्म हा हिंदू धर्माचा पंथ आहे असे कधीच म्हणत नाहीत, कारण हिंदू म्हणजेच वैदिक असे त्यांचे साधे गणित असते.

जैन, बौद्ध आणि वैदिकांच्या कोणत्याही ग्रंथात महावीर व गौतम बुद्ध आधी वैदिक असल्याचा उल्लेख नाही. जैन ग्रंथात महावीरांचे आई-वडील हे पार्श्वनाथाच्या चातुर्याम धर्माचे अनुयायी असल्याचा स्पष्ट उल्लेख आहे. गौतम बुद्धांचे आई-वडील हे देखील याच परंपरेतील होते. (पहा: पार्श्वनाथाचा चातुर्याम धर्म, लेखक डॉ. धर्मानंद कोसंबी) पार्श्वनाथ हे श्रमण परंपरेतील एक महान व्यक्तीमत्व होते. ही श्रमण परंपरा महावीरांनी, गौतम बुद्धांनी किंवा पार्श्वनाथांनी सुरू केली नव्हती, तर ती या देशातील मूळ परंपरा आहे. त्या परंपरेतील लोकांना हिंदू म्हणणारे लोक आपले अज्ञान दाखवत असतात असेच म्हणावे लागेल.

अशा लोकांना सम्राट अशोकाने बौद्ध धर्म स्वीकारण्यापूर्वी तोही हिंदू (म्हणजे वैदिक) होता असे वाटत असते. पण सम्राट अशोक आधी जैन होता, नंतर बौद्ध झाला. (पहा: The Early Faith of Asoka: Edward Thomas).

महावीर हे जैन धर्माचे २४वे तीर्थंकर होते. त्यांच्या आधी २३ तीर्थंकर होवून गेले, तर गौतम बुद्धांच्या अगोदर २४ बुद्ध होवून गेले. तीर्थंकर, बुद्ध, जिन, अर्हत, अरिहंत ही व्यक्तींची नावे नसून पदांची नावे आहेत. या सगळ्या शब्दांना ऋग्वेदाच्या अगोदर पासूनचा इतिहास आहे. वैदिक परंपरेतही २४ अवतारांची संकल्पना आहे, पण ती पुराणांतील संकल्पना आहे. पुराणे ही महावीर व गौतम बुद्ध यांच्या नंतर शेकडो वर्षांने लिहिली गेली आहेत (पहा: ब्राम्हणी साहित्य, लेखक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर). यावरून २४ अवतार ही संकल्पना सरळ सरळ २४ तीर्थंकर व २४ बुद्ध यावरून नंतर उचलेली आहे हे स्पष्ट दिसते. अशोक चक्रातही २४ आरे असतात, हा केवळ योगायोग नव्हे. अशोकाच्या काळात वैदिक परंपरेत २४ अवतार ही संकल्पना नव्हती.

वैदिक धर्म हा ब्राम्हण धर्म म्हणूनही ओळखला जातो. त्यामुळे ब्राम्हण नसलेल्यांचा या धर्माशी संबंध असण्याचा प्रश्नच येत नाही. तसेच आजचा हिंदू धर्म हा जैन, बौद्ध, शैव आणि वैदिक धर्म यांची भेसळ आहे.



हेही वाचा:
प्राचीन बहुजनांचा धर्म कोणता?
हिंदू या शब्दाविषयी थोडेसे
छ. शिवाजी महाराज हिंदू होते काय?

Friday, February 11, 2011

प्राचीन बहुजनांचा धर्म कोणता? | Religion of Ancient Indians

-महावीर सांगलीकर
आजचे बहुतेक बहुजन आपला धर्म हिंदू आहे असे समजतात. पण खरे पहाता हिंदू नावाचा धर्मच अस्तित्वात नाही. शैव, जैन, बौद्ध, वैदिक यांना आपण धर्म म्हणू शकतो, कारण या धर्मांची व्याख्या करता येते, पण या तथाकथित हिंदू धर्माची धर्म या अर्थाने आजपर्यंत कोणीच व्याख्या करू शकले नाही. ज्या ग्रंथांना हिंदूचे धर्मग्रंथ मानले जाते, त्यापैकी एकाही ग्रंथात हिंदू या धर्माचा उल्लेखही नाही. मग ते वेद, उपनिषिदे, रामायण, महाभारत, वेगवेगळी पुराणे, किंवा अगदी अलिकडची ज्ञानेश्वरी असो.


 अशोकाच्या शिलालेखात समण (श्रमण) आणि बंभन (ब्राम्हण) या त्या काळातील दोन मुख्य धर्मांचे  उल्लेख आहेत. यातील समण म्हणजे जैन व बौद्ध हे होत, तर बंभन हे वैदिक ब्राम्हण होत. बहुजन हे वैदिक ब्राम्हण या धर्माचे अनुयायी असण्याचा प्रश्नच येत नाही. मग त्याकाळी त्यांचा धर्म जैन किंवा बौद्ध, अथवा त्या प्रकारचा अवैदिक (आजीवक वगैरे) असणार.

आजही वैदिक ब्राम्हण बहुजनांना वैदिक समजत नाहीत. वैदिक ब्राम्हण जरी बहुजनांच्या घरी पूजा-पाठ व इतर धार्मिक विधी करायला जात असले, तरी हे सगळे विधी वैदिक पद्धतीने अजिबात होत नाहीत. बहुजनांसाठी ब्राम्हणांनी वेगळे पौराणिक विधी सुरु केले, पण आपल्या वैदिक पद्धतीचा वापर त्यांच्यासाठी कधीच केला नाही. हे पौराणिक विधी शुद्रांसाठीच असतात आणि वैदिक ब्राम्हण हे बहुजनांना शूद्रच मानतात. ही गोष्टही बहुजन हे प्राचीन काळी जैन अथवा बौद्ध होते हे सुचवते. कारण वेदविरोधी धर्माच्या अनुयायांना वैदिकांनी शूद्र ठरवून त्यांना कायमचे गुलाम केले हे भारताच्या धार्मिक इतिहासाच्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यासह अनेक संशोधकांनी दाखवून दिले आहे.

एकाद्या बहुजनाच्या घरी पूजा सांगत असताना पूजा करणार्‍या गृहस्थास ब्राम्हण त्याचे गोत्र विचारतो. त्या गृहस्थास त्याचे गोत्र माहित नसतेच. मग तो ब्राम्हण त्या गृहस्थास कश्यप हे गोत्र चिकटवून देतो. त्याप्रमाणे मंत्रात कश्यप गोत्राचा उल्लेख करतो.

 असे का? तर महावीर आणि गौतम बुद्ध या दोघांचेही गोत्र कश्यप होते! म्हणजे ब्राम्हणांना बहुजनांचे मूळ धर्म जैन-बौद्ध आहेत हे चांगलेच माहित आहे हे दिसते. पण बहुजनांना हे कधी कळणार?

Saturday, February 5, 2011

दलित-आदिवासींचे धर्मांतर | Religious Conversion of Dalits and Tribals


-महावीर सांगलीकर


भारतात दलित व आदिवासींची संख्या फार मोठी आहे. खरे म्हणजे यांना रुढ अर्थाने धर्म नाही. पण कागदोपत्री त्यांच्यांवर हिंदू धर्म लादला गेला. हे सगळेजण प्राचीन काळी जैन अथवा बौद्ध होते. वैदिक धर्माचे राज्य पुन्हा आल्यावर या लोकांनी तथाकथित हिंदू धर्म स्वीकारायला नकार दिला. तेंव्हा वैदिकांनी त्यांचा छळ सुरू केला. तेंव्हा यांच्यापैकी अनेकजण जंगलात निघून गेले. तेच आजचे आदिवासी होत. याउलट जे वैदिकांच्या सरळ विरोधात गेले, त्यांना वैदिकांनी आपल्या धर्मसत्तेच्या आधारे, राजे लोकांच्या सहाय्याने बहिष्कृत केले, अतिशुद्र व अस्पृश्य ठरवले. तेच आजचे दलित होत.

 दलित व आदिवासींना आजही तथाकथित हिंदू धर्मात सगळ्यात खालचा दर्जा आहे. त्यांना अनेक अधिकार नाकारले जात आहेत. त्यामुळे त्यांचे इतर धर्मामध्ये मोठ्या संख्येने धर्मांतर चालू आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी आपल्या अनुयायांना बौद्ध धर्माची ऒळख करून दिली व लाखो दलितांनी बौद्ध धर्मात प्रवेश घेतला. पण सगळेच दलित कांही बौद्ध झाले नाहीत. अनेकजण ख्रिस्ती झाले, कांहीजण मुस्लीमही झाले, तर अनेकांना अजूनही हिंदू धर्म सोडवत नाही.

 तिकडे मनुवादी लोक, जे आदिवासी कधीच हिंदू नव्हते, त्यांच्यावर हिंदू धर्म लादत आहेत, तर दुसरीकडे लाखो आदीवासींनी ख्रिस्ती धर्म स्वीकारला आहे.

 अनेकांना माहीत नसलेली एक गोष्ट ही आहे की माळवा प्रांतातील दोन मोठ्या दलित जातींनी जैन धर्म स्वीकरला आहे. तसेच गुजरातमधील एक आदीवासी जमातीतील लोकांनी मोठ्या संख्येने जैन धर्मात प्रवेश घेतला आहे. याविषयी मी इथे जास्त कांही लिहीत नाही, कारण तो स्वतंत्र लेखाचा विषय आहे. लवकरच मी त्या विषयावर लिहिणार आहे.

खरे म्हणजे माणसाने देव, धर्म यांच्या पलीकडे जायला पाहिजे. पण हे सगळ्यांनाच शक्य नसते. सामान्या माणसाला देवा-धर्माचा आधार लागतो. अशा परीस्थितीत दलित-आदिवासींना विषमतावादी, कर्मकांडवादी, कट्टरतावादी, वर्चस्ववादी धर्मांपासून दूर ठेवणे हे आपल्या सगळ्यांचे कर्तव्य आहे.


महाविचार LATEST

Popular Posts This Week